از آنها به ثقلان براى ارزش و وزن آنها است نسبت بموجودات ديگر زمين، و گفته‌اند براى سنگينى آنها بر زمين در زندگى و مردگى كه خدا فرموده «و بر آرد زمين اثقالش را» يعنى مرده كه در آنست.

«أَنْ تَنْفُذُوا» اگر توانيد بگريزيد از مرگ و بيرون رويد از اطراف آسمانها و زمين، و نتوانيد جز با سلطنت و هر جا رو كنيد ملك من است و من شما را بميرانم، مگر اينكه من براى شما جاى ديگر فراهم كنم و شما را از محيط آسمانها و زمين برآورم.

«لَمْ يَطْمِثْهُنَّ» يعنى بخون نكشيده و بكارت آنها را بر نداشته پيش از آنها كسى و دوشيزه‌اند چون در بهشت آفريده شدند، و بر اين قول آنان از زنان بهشتند، و گفته‌اند زنان دوشيزه دنيا باشند، و اين تعبير دلالت دارد كه پرى هم مانند آدمى جماع ميكند، زجاج گفته: و ضمرة بن حبيب گفته: اين دليل است كه پرى هم ثواب دارد و همسران بهشتى و زنان آدمى از مردان آدميند، و جنيات از جن باشند.

بلخى گفته: مقصود اينست كه آنچه را خدا بمؤمنان آدمى داده از حوريه‌ها آدمى آنها را نگاده و آنچه بمؤمنان جن دهد جنى بآنها دست نزده- پايان- (٩: ٢٠٨ مجمع البيان) رازى در تفسير «فَبِأَيِّ آلاءِ رَبِّكُما تُكَذِّبانِ‌» گفته: خطاب بآدمى و پرى است يا مرد و زن يا تكرار براى تاكيد است، يا مقصود تعميم است چون عموم دو قسم دارد حاضر و غير حاضر، سياه و غير سياه، سفيد ناسفيد و همچنين يا مقصود دل است و زبان چون تكذيب گاهى باين باشد و گاه بآن يا تكذيب بدليل شرعى و عقلى و ظاهر همان آدمى و پريست بقرينه‌ «سَنَفْرُغُ لَكُمْ أَيُّهَ الثَّقَلانِ» و قول او «يا مَعْشَرَ الْجِنِّ وَ الْإِنْسِ‌» و قول او «خَلَقَ الْإِنْسانَ‌، خَلَقَ الْجَانَ‌» (تفسير كبير ٢٩: ٩٤ و ٩٥ با اختصار مصنف).

و در باره: لَمْ يَطْمِثْهُنَ‌ تا آخر گفته: ذكر جن چه سودى دارد با اينكه جماع‌