و اين گفته بيشتر مفسران است و او را جان گفته چون بديد نيايد و خود پوش است يا پوشيده شده، و در جن هم اختلاف است برخى گفتند: جنسى است جز شياطين و درست‌تر اينست كه شياطين بخشى از جن باشند و هر جنى مؤمن است شيطانش نگويند و جن كافر را شيطان گويند چون بمعنى ناپيداست و بهمه اطلاق شود.

و سموم باد گرم روزانه است و بسا كه در شب هم بوزد و آتش دارد و سوزش چه در خبر است كه از تف دوزخ است و آن را سموم گويند چون از لطافت در سوراخهاى ريز تن خزد كه در تن آدمى نهانند و عرق و بخار از آنها برآيند و ابن مسعود گفته باد سموم يك هفتادم جزء سمومى است كه شيطان از آن آفريده شده و اين آيه را خوانده.

اگر گويند چگونه جاندار از آتش باشد گوئيم اين بمذهب ما روشن است زيرا پيكر نزد ما شرط زندگى نيست چون خدا ميتواند زندگى و خرد و دانش را در جوهر فرد و بسيط آفريند و همچنين ميتواند زندگى و خرد را در جسم آتشين آفريند (١٩: ١٨٠ تفسير كبير) «هَلْ أُنَبِّئُكُمْ‌» بيضاوى (ج ٢ ص ١٩٩) چون خدا بيان كرد كه شياطين نميتوانند قرآن بياورند بيان كرد براى توضيح كه شياطين نتوانند بر محمّد ٦ فرود آيند بدو وجه يكى از اينكه آنها بر مردمى بد دروغگو و پر گناه فرو آيند كه تواند با آنها پيوست داشته باشد و محمّد چنين نيست.

دوم: اينكه آنها گوش گيرند و بيشتر دروغگويند، يعنى از شياطين گمان پرانى كنند و بنشانى سخن گويند چون دانش درستى ندارند و خيالبافيها كنند كه بيشتر خلاف واقع است چنانچه در حديث آمده كه جنى يك كلمه بدزدد و بگوش همزاد خود افكند و او صد كلمه دروغ بر آن افزايد و بگويد و محمّد چنين نيست زيرا خبر او از غيب بسيار است و بيشمار و همه مطابق واقع است.

و اكثر بكل تفسير شده يعنى همه‌ى آنها دروغگويند چنانچه فرمود «كُلِّ أَفَّاكٍ‌» و ظاهر اينست كه اكثريت باعتبار گفتار آنها است يعنى اينان كم‌