چهارم: شياطين دوست گناه و كفر و فسق باشند و ما سخت بر آنها لابه كنيم كه انواع كفر و فسق از خود نشان دهند و اثرى نيابيم و خلاصه نه دشمنى آنها زيانى دارد و نه دوستى آنها سودى و نشانى و معتقدان بنفوذ شيطان از دليل نخست پاسخ دادند كه اين اعتراض بنا بر اينكه روح مجرّدند بيهوده است و اگر هم جسم لطيفند مانند پرتو و هوا باز وجهى ندارد.

و از دوم باينكه دور نيست گفت: خدا و فرشته‌ها آنها را از آزار علماء باز ميدارند.

و از سوّم: باينكه چون خدا بآتش ابراهيم فرمود: «سرد و سالم باش بر ابراهيم ٦٩- الأنبياء» چرا در اينجا مانند آن روا نباشد، و از چهارم: باينكه شياطين فاعل مختارند و بسا كار زشتى را نخواهند انجام دهند.

مسأله ٩- در تحقيق وسوسه طبق تحقيق غزالى‌

در كتاب الاحياء گفته: دل چون گنبديست كه درها دارد و احوال از هر در بر آن ريزند يا چون نشانى كه از هر سو تير بر آن زنند يا چون آينه در رهگذر كه پياپى مردم در برابر آن گذرند و صورتها بدنبال هم در آن ديده شوند، يا چون حوضى كه آبهاى گوناگون از جويهاى باز در آن ريزند، و ورود آثار در دل در هر ساعت يا از برونست بواسطه حواس پنجگانه و يا از درونست چون خيال، شهوت و خشم و اخلاقى كه در مزاج آدمى آميختند و چون شهوت و خشم هم افروخته شوند از آنها اثرها در دل با ديد گردند.

و چون آدمى از ادراكات حواس ظاهر جلو گيرد و چشم و گوش بندد باز خيال در نفس بماند و از سوئى بسوئى دود و دل را دگرگون سازد و بهر جا كشاند، و دل پيوسته در دگرگونيست و ويژه‌تر اثر دل خاطره‌ها است، يعنى‌