سپس او بحواء گفت: كاش از اين خرما هم براى مكيدن بمن ميدادى مانند انگور و يك دانه خرما باو داد و مكيد. انگور و خرما خوشبوتر از مشك نافه بودند و شيرين‌تر از عسل و چون دشمن خدا آنها را مكيد بويشان رفت و شيرينى آنها كاست.

امام ششم فرمود: سپس ابليس پس از درگذشت آدم ٧ رفت و در ريشه تاك و خرما بن شاشيد و آب با شاش آن دشمن خدا در رگهايشان روان شد و از اين رو انگور و خرما جوش آيند و مستى آرند و خدا هر مست‌كننده را بر نژاد آدم غدقن كرد، زيرا آب شاش دشمن خدا را در نخله و تاك انگور روانه كرد و هر چه جوش آيد مى شود براى آنكه آب در نخله و تاك از بوى شاش دشمن خدا ابليس لعنه اللَّه جوش آمد.

بيان: «فمن ثم يختمر العنب» يعنى جوش آيد و بدبو شود و مست‌كننده گردد «لان الماء اختمر في النخله» يعنى جوش آمد و دگرگون و بدبو شد از بوى شاش دشمن خدا، و ممكن است مقصود از اختمار انگور و خرما پوشيدن سر ظرفهاى آنها باشد تا مى شوند و مقصود از اختمار آب حبس آن در درخت است ولى بعيد است.

ميگويم: اخبار بدين مضمون بسيارند و برخى در جاى خود بيايند.

٤٧- در تفسير امام: ١٩٤- بامام گفته شد: بنا بر اين ابليس نيز فرشته نيست فرمود: نه بلكه از پريانست آيا نشنويد خدا عزّ و جلّ فرمايد «و چون بفرشته‌ها گفتيم براى آدم سجده كنيد، سجده كردند جز ابليس كه از پريان بود ٥٠- الكهف» و همانست كه خدا عزّ و جلّ فرموده «و جانّ را آفريديم پيشتر از آن از آتش زلال ٢٧- الحجر» تا آخر آنچه در داستان هاروت و ماروت گذشت.

٤٨- در نهج البلاغه ج ١ ص ٢٤- در خطبه ياد كرد آدم ٧ و خدا از فرشته‌ها خواست سپرده او را بپردازند كه در بر آنها بود و سفارش او را انجام دهند در سجده و تواضع براى آدم و احترام او و فرمود: سجده كنيد بر آدم و همه سجده كردند جز ابليس و عشيره‌اش كه تعصب‌گير شدند و شقاوت‌چير و بآفرينش از آتش خود را عزيز داشتند و آفرينش از خاك خشكيده را خوار پنداشتند مهلت دادش براى‌