دوّم: يعنى اخلاص راه بندگى است و بندگى راه راست بدرگاه من، يكى گفته چون ابليس گفت آدميزاده را گمراه كنم جز آنكه نگهش دارد بتوفيق خود و اين متضمن واگذارى كار است به خدا تعالى و خواست او خدا، فرمود: اين راه راستى است بسوى من.

«إِنَّ عِبادِي لَيْسَ لَكَ عَلَيْهِمْ سُلْطانٌ‌» براى بيان اينست كه چون ابليس گفت زمين را براى بنده‌هاى غير مخلص تو آرايش دهم گويا بر غير مخلصين تسلطى دارد و خدا بيان كرد كه بهيچ كس تسلط ندارد بلكه هر كه پيرو او گردد باختيار خود كرده نه بتسلط ابليس و ابليس در اين باره دروغزنست كه تسلطى دارد چنانچه در آيه ديگر از او حكايت كرد «مرا بر شما تسلطى نبود» و خدا فرمود: «و نيست برايش تسلطى بر آنان كه گرويدند و بپروردگار خود توكل كنند، ٩٩- همانا تسلطش بر كسانيست كه بدنبالش روند و كسانى كه بدو مشركند ١٠٠- النحل» جبائى گفته: اين آيه دليل است بر بطلان گفته آنكه پندارد شيطان و پرى ميتوانند مردم را بغش اندازند يا ديوانه كنند، چنانچه عوام گويند و بسا آن را بجادوگران بندند و اين آيه صريح بر خلاف آنست.

در تفسير آيه قول ديگريست و آن اينست كه چون ابليس گفت: جز بنده‌هاى مخلصت را، و اعتراف كرد كه نميتواند آنها را گمراه كند، خدا او را تصديق كرد و فرمود: البته كه بر بنده‌هايم تسلط ندارى و از اين رو كلبى گفته:

آنان كه در اين آيه ذكر شدند هم آنهايند كه ابليس استثناء كرده و بنا بر قول يكم «إِلَّا مَنِ اتَّبَعَكَ‌» استثناء است يعنى بر آن بنده‌ها كه پيرو تواند تسلط يابى بامر و نهى و بر قول دوم الا بمعنى لكن است.

«وَ إِنَّ جَهَنَّمَ لَمَوْعِدُهُمْ أَجْمَعِينَ‌» ابن عباس گفته: مقصودش ابليس و همراهان و كسانيند كه از او پيروى كنند «فَزَيَّنَ لَهُمُ الشَّيْطانُ أَعْمالَهُمْ‌» معتزله گفتند اين آيه‌