آسمان و جهان (ترجمه کتاب السماء و العالم بحار الأنوارجلد 14) - علامه مجلسی - الصفحة ١٢٠ - تفسير
و دل دادن به شهواتست.
(و پس از نقل تفسيرى از بيضاوى (١: ٤١٧) گفته است كه) رازى در- ١٢:
٣١- ٣٣ تفسيرش گفته است پس از ذكر برخى از اين وجوه كه حكماى اسلام وجوه ديگرى در تفسير اين آيه ذكر كردند.
١- كه اشرف و اقواى اين وجوه است اينست كه در تن چهار نيرو است كه مايه سعادات روحانيند.
اول نيروى خيال كه صور محسوسات و نمونههايشان در آن فراهم شوند و آن در درون پيشين مغز است و صور محسوسات از جلوش در آن درآيند، و بدان اشاره كرده كه گفته «مِنْ بَيْنِ أَيْدِيهِمْ».
دوم قوه وهميه است كه در غير محسوس حكم كند بمناسبت امور محسوسه و جايش بطن پسين مغز است «وَ مِنْ خَلْفِهِمْ» اشاره بآنست.
سوّم شهوتست كه در كبد است و در سمت راست تن است، و چهارم نيروى خشم كه در بطن چپ دل است و اين چهار نيرو است كه از آنها پديد شود احوالى كه مايه زوال سعادت معنويست، و شياطين برون تا بيكى از اينها كمك نشوند نتوانند كسى را وسوسه كنند و از اين رو چهار سو را ياد كرده و اين وجه حقيقى شريفى است.
٢- مقصود از اينكه از برابر مىآيد شبهه انگيزى در تشبيه است در ذات و صفات خدا چون شبهههاى مجسمه، و يا در افعال چون شبهههاى معتزله در باره عدل و بيم و حسن و قبح و از اينكه از پس آيد شبهههاى معطله است كه منكر خدا باشند نخست براى اينست كه آدمى موجودات جسمانى و حالات آنها را در برابر خود بيند و خداى ناديده را بدانها بسنجد و مانند كند و بنا بر اين بايد «مِنْ خَلْفِهِمْ» كنايه از بىمبدئى باشد كه خلاف آنست و مقصود از آمدن از سمت راست تشويق بترك واجباتست و آمدن از سمت چپ تشويق در