و از جادو است نيرنجات كه استخراج خواصّ امتزاجات و اسرار ماه و خورشيد و طلسمات هم بدان پيوست است كه تركيب قواى عاليه و سافله است براى پديده‌هاى ناشناس، همه اين كارها و كسب با آنها حرامند، و بيشتر گويند حقيقت ندارد و حرف خيال‌آوريست، يا بيشترش خيال آوريست و برخى حقيقى و خدا تعالى در داستان جادوگران فرعون آن را بزرگى ستوده، و از خيال‌آورى است نمود خيالاتى در حسّ مشترك براى اثر گزاردن در چيز ديگر كه بسا بچشم هم آيد.

و اما كيميا كارى با زدن فلز با جيوه و كبريت و زاج، و روكش‌ها با موى و تخم و زهره و ادهان كه كار جهال است حرام است، تبديل فلز بفلز ديگر با اكسير يا آتش نرم يا سنجش نسبت وزن آنها با هم معلوم نيست درست باشد، و اجتناب از همه آنها اولى و احرى است.

(و از شهيد ثانى هم در شرح جادو نزديك بهمان شرح شهيد اول را نقل كرده كه دنبالش گفته) ياد گرفتن همه اينها و مانند آنها و بكار زدن و آموختن آنها حرام است و كسب با آن هم حرام و نارواست و آنكه حلالش شمارد كشته شود، ولى ياد گرفتن براى خود نگهدارى يا دفاع از مدعى پيغمبرى بوسيله جادو ظاهرا جائز است بسا واجب كفائى است چنانچه در دروس گفته و ابطال جادو با قرآن و قسم جائز است چنانچه در روايت قلا وارد است.

و آيا حقيقت دارد يا نمايش خيالى است بيشتر بدوم معتقدند ولى مورد اعتراض است ولى اثرش در بسيارى از مردم واقعيت دارد، و اثر وهم در آنجا است كه پذيرا آن را از پيش بداند و ما اثر آن را در كسى كه هيچ شعورى بدان نداشته دريابيم تا آنجا كه از آن زيان بيند، و خيال‌افكنى در نمود حركات مارها و پريدن اشياء و مانند آن ممكن است نه در اثر هر جادو و احضار جنّ كه امريست معلوم و ردّش روا نيست.

سپس گفته: كهانت كاريست كه سبب تسخير پريست تا آنجا كه برايش خبرگزارى‌