و خلاصه تاثير خدائى به پيوست جسمانى منحصر نيست و گاهى بآنست و گاهى بمقابله و گاهى بهمان ديد و يك بار هم بتوجه روح چنانچه از دعاء و ورد و التجاء بخدا پديد گردد، و يك بار هم بوهم و خيال و آنچه از چشم شور برآيد يك تير معنويست كه اگر بتن بى‌دفاع رسد در آن اثر كند و گر نه بى‌اثر گردد و بصاحبش برگردد چون تير كمان.

در بيان سحر گفته: راغب و جز او گفتند: جادو بچند معنا آمده:

١- لطف و نازك كارى كه گويند كودك را جادو كردم يعنى فريفتم و بسوى خود كشيدم و هر كه دلبرى كند جادو كرده و شاعران چشم جادو گويند كه دلفريب است و اطباء گويند طبيعت جادوگر است و خدا هم فرموده «بلكه ما مردم سحرشده‌ايم، ١٥- الحجر» يعنى روگردان از معرفت و حديث «ان من البيان لسحرا» هم از اين باب است.

٢- فريب و خيال افكنى بى‌حقيقت چون چشم بندى و تردستى كه خدا تعالى بدان اشارت كرده «يُخَيَّلُ إِلَيْهِ مِنْ سِحْرِهِمْ أَنَّها تَسْعى‌، ٦٦- طه» و هم فرمود:

«سَحَرُوا أَعْيُنَ النَّاسِ‌- چشم مردم را جادو كردند، ١١٦- الاعراف» و از اين رو موسى را جادوگر ناميدند، و براى آن از خاصيت چيزها چون سنگ مغناطيس كمك گيرند.

٣- كارهائى بيارى ديوان و نزديكى با آنان كه خدا فرموده «ولى كافر شدند ديوها و آموختند بمردم جادو» ١٠٢- البقره».

٤- كارى به گفتگو با كواكب و همكارى با روح آنها بپندار خودشان ابن حزم گفته: از جادو است طلسم سازى چون نقش صورت كژدم در مهر هنگام قمر در عقرب كه براى كژدم زده خوبست، و بعضى هم از ديوان‌