و در قول خدا «نخوانند در برابرش جز ماده‌ها را» در- ١: ٣٠٣- گفته: يعنى لات و عزّى و مناة و مانند آنها را چون هر عشيره بتى داشت كه ميپرستيدند و آن را ماده فلان عشيره ميناميدند براى اينكه نامشان مؤنث بوده و يا جمادند و جماد مؤنث است چون اثر پذير است و شايد خدا اين نام را بدانها داده است براى آگهى باينكه ميپرستند چيزى كه اثر پذيرد و اثر ندارد و بايد معبود برعكس باشد و اين دليل نهايت نادانى و فرط حماقت آنها است.

و گفتند مقصود فرشته‌هايند كه آنها را دختران خدا ميخواندند و بپرستش آنها در حقيقت شيطان را ميپرستيدند كه آنها را بدان واداشته بود و مريدا يعنى بى‌خير كه آرزوهاى بيهوده در دل اندازد مانند عمر دراز و نبودن بعث و عقاب و آنها را وادارم تا گوش چهارپايان را بشكافند و آن را كه خدا حلال كرده حرام كنند چون عرب با ماده شتران و گوسفندان در شرائطى چنين ميكردند كه آنها را بحيره و سائبه ميگفتند و اشاره دارد بحرمت تحريم حلال خدا و حرمت نقص آنچه خدا كامل آفريده بالفعل يا بالقوه (مانند خايه كشيدن از مرد و كودك).

و آنها را وادارم آفرينش خدا را دگرگون سازند از هدفش در صورت يا وصف و گفتند در آن وارد است كندن چشم و خايه كشيدن از بنده و دندان سائيدن و خالكوبى و لواط و مساحقه و مانند آن، و پرستش خورشيد و ماه و دگرگون كردن فطرت اسلام و بكار بردن اعضاء و قوى در كارى كه سود نفسانى ندارد و تقرب بخدا و عموم تعبير از هر گونه خايه كشى منع كند ولى فقهاء اخته كردن بهائم را براى نياز روا دارند و چهار جمله نقل از شيطانست كه گفته يا كرده است ...

و رازى پس از آوردن سخن مفسران در- ١٢: ٨٠- تفسيرش گفته: وجه ديگرى بخاطرم رسد در تفسير اين آيه از نظر مقصود آن و آن اينست كه از معناى آيه چنين برآيد كه زيانمندى به ٣ وجه است.

١- پريشانى ٢- كاستى ٣- نابودى، و شيطان مدعى شده كه اكثر مردم را