٢- ستاره پرستان كه برخى آنها را واجب الوجود دانند و برخى آفريده خداى يگانه جز اينكه خدا تدبير اين جهان را بدانها وانهاده و آنانند كه ابراهيم خليل با ايشان مناظره كرد.

٣- كسانى كه براى همه جهان از آسمان و زمين دو خدا پندارند، خيربخش و شرانگيز (يزدان و اهرمن) و اين آيه حكايت مذهب آنها است، و از ابن عباس روايت است كه قول خدا تعالى «وَ جَعَلُوا لِلَّهِ شُرَكاءَ الْجِنَ‌» در باره زنديقا نيست كه گفتند: خدا و ابليس دو برادرند، خدا آفريننده آتش و جانوران و چهار پايان و خير است، و ابليس آفريننده درنده‌ها، مارها، كژدمها و شرور.

و بدان كه اين گفته ابن عباس بهترين تفسير اين آيه است، زيرا بنا بر اين از اين آيه فائده‌اى بيش بدست آيد از آنچه در آيات پيش است، ابن عباس گفته:

مؤيد اين تفسير است قول خدا تعالى «و ساختند ميان او و پريان پيوند نژادى، ١٥٨ الصافات» و اين معبودها را جن ناميده براى آنكه جن معنى نهانى دارد، و فرشته‌ها و روحانيان هم از ديده نهانند و شايد كه آنها را جن خوانند.

و من گويم: اين كيش گبرانست و ابن عباس آنها را زنادقه خوانده چون آنان را زنادقه خوانند براى آنكه كتابى كه زردشت پندارد از خدا بدو فروشده زند نام دارد و منسوب بدان زندى است و آن را معرب كردند بزنديق و جمع بستند بزنادقه، و عقيده گبران اينست كه هر چه خوبى در جهانست از يزدانست و هر چه بدى از اهريمن كه در شرع ما ابليس نام دارد و همان شيطانست.

و خود اختلاف دارند و بيشتر گويند اهرمن آفريده است، و در وضع پديدشدنش سخنهاى شگفتى دارند، و كمترشان گويند او هم قديم و ازلى است چون يزدان و هر دو گروه او را شريك خدا دانند در تدبير جهان كه خوبى از خدا و بدى‌