درخشان پرتوى از اصول كافى - حسينى همدانى نجفى، محمد - الصفحة ٢٨٨ - (شرح)

و متضاد با نيروى حسى است هم چنان كه موجود حسى ظاهرى باشد او هرگز از ماديت منسلخ نشده باينكه موجود مفارق و مجرد شود بلكه شدت آن بشدت ظهور مادى آنست.

و بر حسب منطق آيه كريمه‌ كُلُّ نَفْسٍ ما عَمِلَتْ مِنْ خَيْرٍ مُحْضَراً نشئه برزخ عالم حضور ذاتى صورتهاى خيالى است از عقايد و انديشه‌ها و اعمال روانى و جوارحى بطورى كه زوال و فناء و تحول براى صورتها نخواهد بود زيرا حضور شى‌ء براى خود حضور ذاتى است و شعاعى از حضور در پيشگاه ربوبى است.

خلاصه اشتغال نفس و روان بتدبير بدن و اجزاء آن سبب مى‌شود كه نيروى خيال نتواند برؤيت درونى خود ادامه دهد و بمجرد توجه نفس از ادامه آن صورت منصرف خواهد شد ولى در عالم برزخ كه اساس شهود و احضار و حضور ذاتى است صورتها كه در روان و نيروى خيال انباشته بوده بظهور آنها ادامه داده خواهد شد و قابل تغيير نخواهد بود.

اعمال جوارحى ارادى كه حركت وجودى و سير ذاتى و جوهرى است بصورتهاى طبيعى كه زائل بود بقاء نخواهد داشت آنچه از اعمال و حركات ارادى باقى مى‌ماند عبارت از سيرت و حقائق اعمال و محصول آنها است كه خود تأثيرى در روان نموده‌اند و عبارت از عقيده و ملكات است كه محصول حركات ارادى است خلاصه سراير و سير وجودى هر فردى در نشئه برزخ متناسب همان نشئه ظهور خواهد نمود و بر حسب آيه كريمه‌ عَلى‌ أَنْ نُبَدِّلَ أَمْثالَكُمْ وَ نُنْشِئَكُمْ فِي ما لا تَعْلَمُونَ‌ براى هر فردى از بشر و صورت روان و سيرت ذات او مثالها و اسرارى خواهد بود كه در اين جهان پنهان است و در عالم برزخ بظهور خواهد رسيد و اختلاف افراد بشر بطور كلى هم چنين اهل ايمان نيز زياده بر تصور است در اثر همان امثال و اسرارى است كه ذات اكتسابى و ذاتيات هر فردى اقتضاء دارد و ظهور خواهد نمود و ميان صورت اعمال قلبى و جوارحى و سيرت آنها در عالم برزخ اختلاف‌