درخشان پرتوى از اصول كافى - حسينى همدانى نجفى، محمد - الصفحة ٤٩٠ - (شرح)

كمال آن را خواهان است حق تعالى نيز بر حسب خواسته هر فردى هر چه را كه مسألت نمايد همان را دسترس او خواهد گذارد و در نتيجه اشقياء در طريقه تكميل شقاوت خود در حركت خواهند بود و هر يك از سعداء و اشقياء بر حسب آنچه روان آنان اقتضاء دارد در مقام مسألت از حق تعالى بر مى‌آيند و هر يك ادامه و نيل بمقصد خود را خواهان است در نتيجه سعداء بسعادت و اشقياء بشقاوت خود نائل خواهند شد.

بالاخره اساس سعادت سعداء آنست كه نظر باينكه روح كه بهترين موهبت الهى است گرچه بصورت حقيقت واحدة و نوع واحد است ولى از نظر اينكه قوه محض و بطور هيولا و استناد بحريم قدس ربوبى دارد و از آن مقام منبعث مى‌شود داراى حقايق و اسرار بى‌شمار است ميتوان گفت كه اختلاف مراتب ارواح و نفوس بشرى بشماره تعداد غير متناهى بشرى است بر اين اصل هر فردى از نفوس بشرى لا محاله در كمون آن نورانيت و نيز ظلمت و تيره‌گى نهفته است و هر فردى نيز هر چه را واجد است از كمون خود چه نورانيت و يا تيره‌گى همان را از نظر خودخواهى كمال ميداند يعنى هر فردى از بشر بر حسب طبع اوليه هر چه دارد همان را سعادت و كمال ميداند و در مقام تغيير و سنجش آن بر نميآيد از اين نظر هر فردى هر چه از نورانيت در آغاز امر دارد در مقام حركت بسوى كمال همان ذات خود برميآيد از اين جهت افرادى كه نورانيت آنان زيادتر باشد بر حسب طبع اوليه خودخواهان كمال و سعادت بيشترى خواهند بود يعنى مسألت ذاتى كمون خود را بكار ميبرند حق تعالى نيز آنان را قوه معرفت و التزام بعبوديت و اطاعت ميدهد هم چنان كه خواهان آن هستند.

بديهى است حق تعالى هرگز امرى را بر كسى تحميل نخواهد فرمود بلكه همه فيوضات بر حسب لياقت و تناسب مورد قابل است از اين نظر فيوضات حق تعالى بر طبق تمايل و خواسته افراد خواهد بود بدين جهت حق تعالى افرادى‌