درخشان پرتوى از اصول كافى - حسينى همدانى نجفى، محمد - الصفحة ١٥٣ - (شرح)

احديت ازليت و ابديت و اراده قاهره است و حق مطلق و وجود بسيط و بحت و غائب بطور اطلاق است.

پس ذكر كلمه احد خلاصه همه صفات ذاتى و صفاتى و آثارى است و بمنزله آنست كه همه صفات و كمالات وجودى و صفاتى مقام كبريائى ذكر شود.

قوام وحدت بانفراد از غير است مانند وحدت عددى و وحدت جنسى و نوعى ولى وحدت حقيقى قوام آن به سعه وجودى است باينكه‌ وَسِعَ كُلَّ شَيْ‌ءٍ و وحدت قاهره بر موجودات مى‌باشد.

قوله تعالى: اللَّهُ الصَّمَدُ توصيف و تعريف ساحت قدس ربوبى باينكه صمد است يعنى ميان تهى و اجوف نيست بلكه حق و حاق وجود است و مصون از اجوف و ماهيت است و لازم آن وجود مستند سراب، زيرا وجود وابسته بغير اجوف و ميان خالى خواهد بود وجود آن زائد بر ذات آن خواهد بود ولى وجود حقيقى و حق وجود مصون از فرجه و ماهيت ميباشد و هر موجودى كه داراى ماهيت باشد آن اجوف و ميان تهى يعنى وابسته بغير است و در حاق وجودى آن عدم و ماهيت وحد و امكان و نقص نهفته است.

پس مفاد كلمه صمد آنست كه مصون از عدم و نقص باشد يعنى وجود حقيقى و بسيط و صرف وجود باشد و در او شائبه نقص و امكان و عدم نباشد و بالاخره تأكيد مفاد احد است از نظر اينكه اساس وحدت حقيقى و احديت همان صمديت است يعنى منزه از ماهيت و ميان تهى نقص و مبرى از امكان و نقص است كه از وجود و عدم تركيب يافته باشد و لازم آن نيز وابستگى بغير خواهد بود پس كلمه صمد نيز برهان و دليل و لازم وجودى احديت صرفه است.

احد صفت اثباتى است و مفاد آن وجود حقيقى حقه است كه در كمون او جز وجود و درخشندگى و نورانيت نيست و صفت صمد صفت سلبى است كه در