درخشان پرتوى از اصول كافى - حسينى همدانى نجفى، محمد - الصفحة ٤٥ - (شرح)
جمله عالم اسماء و نشئه ابتدايى عقلى و ديگر مرحله نفسانى و ديگر به عالم طبيعت از جمله عالم قضاء و نيز عالم تقدير و هر يك بخصوص براى هر يك از ارواح بشرى مقاماتى بوده است.
و از جمله عالم طبع كه بارزترين مراحل سير و تنزل بعوالم است و به صورت نطفه و علقه و مضغه و جنين و مرحله ولادت و شيرخوارگى و كودكى و ساير مراحل و تحولات عالم طبع كه آخرين مقامات تنزل ارواح بشرى است نموده و هر چه در كمون آن نهفته است خواه ناخواه بظهور خواهد رسيد و سير تكاملى ارواح در آستانه عالم برزخ بپايان ميرسد و از هر يك از مقامات عاليه كه تنزل نموده به عالم طبع وارد شده و بصوت نفسيت و تعلق درآمده و هر چه در كمون نهفته و بوديعت دارد در عالم طبع و تعلق در اثر سير و حركات طبيعى و ارادى بعرصه ظهور خواهد درآورد و مراحلى كه پيموده بطور اقتضاء بوده و صورت حقيقى آن هنگامى است كه در آستانه عالم برزخ درآيد و صورت روح كه مقاماتى از سير و تكامل را پيموده ماده قابل خواهد بود براى صورتهاى زياده بر تصور كه در عالم برزخ و قيامت بر آن عارض خواهد شد و در عالم برزخ عالم مثال و شهود و در صورت متناسب با ذات و ذاتيات و ملكات و فضايل و رذايل خلقى باو ارائه مىشود.
و بر حسب آيه كريمه وَ نُنْشِئَكُمْ فِي ما لا تَعْلَمُونَ در عوالم و نشئات بعد نيز صورتهايى باو عارض خواهد شد و بر حسب آنچه در عالم طبع و تكليف از ذات و ذاتيات و ملكات فاضله و رذيله كسب نموده و از نظر قرب و بعد و سعادت و شقاوت و تيره بختى مقاماتى خواهند داشت از جمله ارواح قدسيه كه سبقت وجودى داشته و در همه عوالم آثارى داشته و نورانيت از آنان بظهور ميرسد و غرض از نظام خلقت معرفى مىشوند و از جمله ارواح طاهره اهل ايمان و قدرت كه اصحاب ميمنه پيروان و دانشجويان مكتب توحيد و قرآن هستند و ديگر ارواح تيره و ظلمانى بيگانگان كه در پس پردههاى تيره و تاريك دوره زندگى خود را بپايان رسانيده در آستانه برزخ درآيند بعالم تيره و تاريك زياده بر تصورى وارد خواهند شد.