درخشان پرتوى از اصول كافى - حسينى همدانى نجفى، محمد - الصفحة ١٣٨ - (شرح)

در اثر اينكه اساس نظام خلقت جهان بر حوادث تدريجى است و هر موجود مخلوقى سير تكاملى و سلوك ذاتى خواهد داشت كه آغاز آن اول خوانده شده و پايان سير كمالى آن آخر معرفى مى‌شود ولى مقام ساحت كبريائى بالاتر و منزه است از اين گونه عوارض و چگونگى بلكه اوليت و آخريت كبريائى او از نظر اينكه وجود او بسيط حقيقى و ازلى و ابدى است و او در ازل اول است در عين اينكه آخر است هم چنين در ازل و ابد آخر خواهد بود در عين اينكه اول و ثابت و قائم بذات كبريائى مى‌باشد.

خلاصه از نظر اينكه ساحت كبريائى وجود حقيقى بسيط و دائم و ازلى است منزه است از اينكه معرض حوادث قرار بگيرد زيرا عوارض و حوادث و حالات و تحولات از لوازم عالم خلق و آفرينش است ساحت كبريائى خالق عوالم و تحولات و چگونگيهاى مخلوقات است ساحت او نه در ذات قدس و نه در صفات هرگز تغييرى بر ساحت او عارض نخواهد شد و از ازل و ابد ساحت قدس او بوده و ثابت و قائم بذات كبريائى خود بوده.

بدين جهت بر ساحت او صادق است كه او اول ازلى است همچنان كه آخر ابدى است و او اول و خالق هر مخلوق است و جز او هر مخلوق معرض حوادث قرار خواهد گرفت و هر موجود مخلوقى لا محاله آغاز وجود او غير از انجام و پايان وجود او خواهد بود و هرگز از معرض حوادث بر كنار نخواهد بود و هر مخلوقى هر لحظه معرض حوادث و تحولات قرار خواهد گرفت از نظر اينكه نظام خلق بر اساس تحول و تدريج و حركت است ولى ساحت قدس ربوبى منزه از هر يك از عوارض عالم خلق است زيرا كه ساحت او خالق و آفريدگار نظام عوالم خواهد بود از اين جهت كه ساحت قدس او موجود حقيقى بسيط ازلى و ابدى است صفت ذاتى اوليت او عين صفت كبريائى و آخريت و ابديت او خواهد بود و هرگز صفات ساحت كبريائى را نبايد قياس بصفات مخلوق نمود و هيچ يك از صفات مقام ربوبى‌