درخشان پرتوى از اصول كافى - حسينى همدانى نجفى، محمد - الصفحة ٢٤٧ - قوله ثم خلق الاشياء بالمشيئة

فيض اشياء و ماهيات موجود شده و فيوضات ربوبى است كه موجودات را فرا ميگيرد مانند بشر و حيوان و نباتات زيرا وجود كه فعل حق تعالى است خير محض و مؤثر است و مجعول بالذات مى‌باشد و ساير موجودات و ماهيات موجود بآن وجود خواهند بود و در حقيقت هستى و وجود شى‌ء بالذات و مجعول و مخلوق بالذات است و ساير موجودات و ماهيات مانند بشر مخلوق و مجعول بوسيله وجود خواهند بود و وجود حقيقت واحده است و متفاوت بر حسب شدت و ضعف و كمال و نقص است و خيريت و حسن آن نيز مختلف است مثلا صلاح و خير كه در اثر صلاة است غير از خير و صلاح است كه در صوم است بالاخره وجود متفاوت است هم چنان كه خير و صلاح نيز اين چنين است و خيرى كه در روح است غير از خير است كه در جسم است و وجود محض و خير محض كه در او شائبه نقص و امكان نباشد ساحت قدس ربوبى است كه او مراد حقيقى است و اراده و خير محض و نور محض است كه در او شائبه امكان و نقص نخواهد بود بر اين اساس ساحت قدس راضى و عاشق ذات قدس است و نيز مبدء هر خير و صلاح محض و نظام خير است و نظام خير جهان معشوق او است به تبع نظام شريف ربوبى و ساحت قدس او كمال و خير محض و نور محض است.

از اين نظر حريم كبريائى منزه از نقص و انفعال و حدوث و تركيب از قوه و فعل است بلكه او خير محض بدون قوه و وجوب است بلا امكان و انفعالات كه بساحت ربوبى استناد دارد از نظر سلب نقص و امكان و انفعال است و هيچ موجودى در حريم قدس تأثير ندارد مثلا صفت غضب حق تعالى عبارت از اجراء عقوبت بر مورد قابل و شايسته است.

قوله: ثم خلق الاشياء بالمشيئة

: اولين رحمت كه بر عوالم امكانى نازل شده همانا رحمت مشيت و فيض وجود اطلاقى است كه عوالم را فرا گرفته است و بهترين فيض و اثر و فعل حريم قدس‌