درخشان پرتوى از اصول كافى - حسينى همدانى نجفى، محمد - الصفحة ١٩١ - وجود مثالى و تمثل
آماده شده بدين جهت نعمتها اختصاصى خواهد بود.
نظام جهان تكليف همه افراد بشر را مورد آزمايش قرار مىدهد و از نظر اينكه هر فردى از آغاز از صفر شروع بحركت مىنمايد بمنظور اينكه هر چه در كمون و ماهيت او است از طريق حركات ارادى و اختيارى بظهور در آورد و نظام حركت و استكمال بر اين اساس نهاده شده است هم چنان كه در همه طبقات و انواع و اصناف موجودات حيوانات و نباتات بر حركت بسوى كمال است و مقتضى حركت و سير استكمالى آنست كه در ضمن حركت هر لحظه با حوادثى مواجه گردد و از طريق سير و استكمال باز ماند مثلا گلهاى درختان بسيارى آنها از نظر حوادثى كه رخ مىدهد ريخته و فاسد شده از سير و استكمال باز خواهند ماند و معدودى از گلها به ميوه شاداب ميرسند هم چنين ميوههاى بسيارى تلف و فاسد شده معدود از آنها مصرف بشر خواهد شد.
پس نظام طبع بر آنست كه در ضمن حركت افراد بسيارى فاسد و سقوط نمايند و از حركت استكمال باز خواهند ماند و چنانچه همه گلهاى درختان بصورت ميوه شاداب در آيد نظام خلقت خلل خواهد يافت و نيز هستههاى بسيارى بمصرف كشت نمىرسد بايد فاسد شود و چنانچه بمصرف برسد در نظام خلل رخ خواهد داد در نظام طبع همه موجودات و انواع بىشمار آنان چنين است كه بسيارى از حركت و كمال باز خواهند ماند.
بهمين قياس سلسله بشر كه غرض اصلى از نظام خلقت است در آغاز از صفر شروع بحركت خواهد نمود ولى در اثر پيروى هوى و هوس و نيروى واهمه كه رئيس قواى اعضاء ظاهرى و درونى است از طريق فطرت خدا داده خارج شده طريقه ضلالت را پيش خواهد گرفت و از رسيدن بمقصد اصلى براى ابد باز خواهند ماند.
خلاصه نظام طبع بطور كلى بر آنست كه سير موجودات از نيل بكمال باز