درخشان پرتوى از اصول كافى - حسينى همدانى نجفى، محمد - الصفحة ٢١٨ - قوله و لا يحد و لا يبعض و لا يفنى

بهرمند خواهند بود بديهى است احاطه قيوميت مقام ربوبى در اثر بساطت وجودى است كه عوالم امكانى را فرا گرفته است و ذره‌اى از حيطه قدرت و علم و قاهريت او موجودى بركنار نخواهد بود.

قوله‌: انشأ ما شاء حين شاء بمشيئته، لا يحد و لا يبعض و لا يفنى‌

: بيان صفت اثباتى كبريائى است كه هر چه اراده فرمايد بدون وابستگى به چيزى و بدون شرط و فقد مانع بوجود خواهد آمد و نيز دفع شبهه آنست كه افعال و آثار مقام كبريائى بطور طبع باشد كه نياز باراده و مشيت نباشد از نظر اينكه قدرت ذاتى كه دارد محتاج باراده نبوده و بطور ايجاب باشد بلكه اراده حق تعالى مانند علم و قدرت او ذاتى است و به مجرد اراده هر چه را اراده فرمايد صورت تحقق مى‌پذيرد و ساحت ربوبى منزه از آنست كه افعال و آثار او بدون اراده و مشيت و قهر او باشد و آثار و افعال او مانند عالم طبع تحقق پذيرد.

قوله‌: و لا يحد و لا يبعض و لا يفنى‌

: بيان صفت سلبى است كه ساحت ربوبى وجود واجب بسيط است و تركيب و اجزاء در ساحت او راه ندارد تا اينكه قابل تحليل و يا تجزيه باجزاء گردد نه در خارج و نه در ذهن قابل تحليل و تجزيه نخواهد بود زيرا وجود واجب بسيط هيچ گونه تغيير و يا زوال براى او نخواهد بود و هم چنين قابل فناء و زوال و تغيير نخواهد بود زيرا فناء و تغيير از شئون موجود مركب از قوه و فعل است و هر موجود كه داراى قوه باشد ناگزير توأم با فعل و حدوث و زوال و حركت و فناء خواهد بود و همان طور كه مقرون به فعليت است مقرون بزوال و فناء خواهد بود و اين منافى يا بساطت وجودى مقام ربوبى است و تركيب و تبعيض و تحليل از شئون موجودات مادى مانند بشر است و ساحت قدس ربوبى از نقص و امكان و جسمانيت منزه است و هر موجود مجردى باقى و ثابت و بر قرار خواهد بود.

و نيز هر موجود مادى بر اساس تحول و زوال و حركت و از قوه به فعليت‌