درخشان پرتوى از اصول كافى - حسينى همدانى نجفى، محمد - الصفحة ٣٣٢ - قوله هو الاول لم يكن قبله شىء و هو الآخر ليس بعده شىء و هو الظاهر ليس فوقه شىء

ربوبى نخواهد بود زيرا ساحت قدس وجود بحت بسيط و قائم بذات و قيوم همه موجودات است ولى مخلوقات همه و همه وجود آنها عاريتى و از حريم كبريائى هر لحظه بطور تجدد امثال استفاده خواهد نمود.

هم چنان كه از رسول صادع صلى اللَّه عليه و آله رسيده است ميفرمود ساحت ربوبى فوق همه اشياء است يعنى فوق معنوى و قيوم حقيقى است كه مخلوقات بفيضان وجود از او قائم باو و پايدار هستند.

و نيز تحت كل شى‌ء قد ملأ كل شى‌ء عظمته فلم تخل منه ارض و لا سماء و لا بر و لا بحر و لا هواء.

يعنى ساحت ربوبى در اثر افاضه وجود همه موجودات را فرا گرفته و عظمت زياده بر خلق و آفرينش تصور نميرود كه از كتم عدم و لا شى‌ء موجودى را بوجود آورد از اين نظر هيچ موجود مادى از قبيل زمين پهناور و كرات بيكران آسمان و بيابانها و درياها همه همه در اثر تابش نور وجود از حريم قدس بهره‌مند هستند در نتيجه مراتب بيشمار مخلوقات قائم بحق تعالى هستند و هر لحظه از تابش نور هستى حريم قدس او بهره‌مند خواهند بود و تفاوت و اختلاف آنها در اثر حدود و ماهيات آنها است و همه بهره‌اى از وجود دارند.

قوله‌: هو الاول لم يكن قبله شى‌ء و هو الآخر ليس بعده شى‌ء و هو الظاهر ليس فوقه شى‌ء

. بيان آنست كه خالق و آفريدگار موجود بحت و بسيط و دائم و ازلى و ابدى است از اين نظر وجود مخلوقات همه وجود عاريتى كه جهان خلقت را فرا گرفته است از اين جهت ساحت ربوبى قبل است بطور ازل و هم چنين آخر خواهد بود از لحاظ اينكه عالم ازل احاطه حقيقى خواهد داشت بر عوالم امكانى و نسبت ازل بعالم طبع و ساير عوالم مانند احاطه بر نقطه‌اى است فرضى كه هرگز انفكاك پذير نخواهد بود.