درخشان پرتوى از اصول كافى - حسينى همدانى نجفى، محمد - الصفحة ٣٩٢ - بيان تضاد نيروى خيال با حس است
است كه از قوه بفعليت درآمده است و از نقص بكمال رسيده است و صورت شىء كمال آنست، همچنين نيروى احساس متحد با محسوس خواهد بود، بهمين قياس نيروى متخيله و عقليه متحد با مورد تخيل و يا تعقل خواهند بود و كمال هر يك بصورت خيال و يا صورت عقلانى است كه حقيقت آنها است و ميان نيروى حس و نيروى متخيله و عاقله تفاوت و فرق است، هم چنان كه تفاوت و اختلاف آشكار است ميان رؤيت حسى ظاهرى و ادراك روانى عقلى است.
افعال اختيارى بشر كه از كمون روح روان سرچشمه ميگيرد و ظهور ذات و ذاتيات روان انسانى معرفى مىشود، همچنان كه از نظر صدور حركات خارجى مباشرى انسانى امر محسوس است به همين قياس مورد تخيل و نيروى خيال قرار ميگيرد، يعنى فاعل مختار از نظر اينكه حركات ارادى او از درون او سرچشمه گرفته باز به همان خواهد بازگشت از جمله نيروى خيال است كه آغاز از آن صادر شده و از آن محل تنزل نموده است و به اعضاء خارجى سرايت نموده است و صورتهاى افعال اختيارى صالح كه شعار آنها عبوديت در رابطه با آفريدگار است، سبب نورانيت روح خواهد شد.
نورانيت ارواح در اثر آنست كه صورتهائى كه در آنها ثبت شده چه از نظر ادراك صورتهاى علمى و چه از نظر ادراك صورتها و حركات جوارحى عبارت از حيات و سير و سلوك جوهرى روان است و كرام كاتبين نيز بقدس ذات صورت علمى و ادراكى آنهاست در روح و نقش اهل ايمان نيز ثبت و ضبط نموده است و ثبت و تصوير اعمال صالحه كه توسط قوا و نيروهاى قدس و فرشتگان مقرب صورت ميگيرد و نه بطور ثبت صورت و كتابت عمل صالح خارجى است كه ثبت و كتابت صورت لفظى باشد مانند اينكه زيد قائم است بلكه بطور صورت حقيقى عمل صالح كه از طريق فيلمبردارى صورت حقيقت عمل صالح خارجى ثبت و ضبط شود و در نتيجه كتابت فرشتگان اعمال صالحه اهل ايمان به صورت علمى