درخشان پرتوى از اصول كافى - حسينى همدانى نجفى، محمد - الصفحة ١١٤ - پرتوى از عالم مثال
و نسبت شدت و ضعف نيروى خيال و صورت علمى روح در زندگى دنيا مانند صورت خيالى و صورت علمى حال خواب است كه هيچ ثبات و استقرار ندارد از نظر آنست كه روح مانند تعلق ببدن و اعضاء است از خود استقلال ندارد ولى صورتهاى خيالى و علمى در عالم برزخ بر اساس استقلال روح و ظهور درون و معلومات آنست كه بحد كمال رسيده و ذات و ذاتيات روح شده است خلاصه ثبات نيروى خيال بصورت علمى در عالم برزخ را نبايد قياس بصورتهاى خيالى و علمى در دوره زندگى نمود و يا بصورت خيالى حال خواب نمود.
و از جمله رواياتى كه در اين باره وارد است روايتى است كه از امير مؤمنان على عليه السلام بطور استفاضه روايت شده كه ميفرمود
(الناس نيام فاذا ماتوا انتبهوا)
مردم در زندگى چنانست كه در حال خواب و بىخبرى بسر ميبرند هر چه را بجا آورند بحقيقت آن آگاه نيستند و آنچه در نظر دارند مانند و هم است كه بر پايه استوار نخواهد بود و چنانچه بميرند شئون وجودى آنان بر آنان آشكار خواهد شد و همه اعمال قلبى و جوارحى و خلقى را بخاطر خواهند آورد و بسيرت اعمال و رفتار خود آگاه خواهند شد.
آنگاه درك خواهند نمود كه زندگى آنان در دنيا بر اساس بىتوجهى و بىخبرى از خود بوده مانند آن كه در حال خواب زندگى و حركات خود را بسر بردهاند و از خود غافل بوده خاطرات آنان مثابه احلام و اضغاث بوده كه بر اساس استوار نبوده است و پس از مرگ در عالم شهود و اشهاد همه اعمال و حركات وجودى خود را بطور صريح و تمثل خواهند مشاهده نمود بطورى كه هرگز از صفحه وجودى خيال و صورت علمى آنان زايل نخواهد شد.
پس صورتهاى خيالى و علمى در عالم برزخ و شهود بقياس اعمال و حركات ارادى و صورتهاى خيالى و علمى آنها در دنيا مانند حالت بيدارى و توجه بحالت خواب و بىخبرى از خود خواهد بود.