درخشان پرتوى از اصول كافى - حسينى همدانى نجفى، محمد - الصفحة ١١٠ - پرتوى از عالم مثال
و خيالات داشته كه بآنها در زندگى توجه نداشته هنگام كه در عالم برزخ در آيد همه آنها بخصوصياتها در ظرف درون روح كه از آن تعبير به نيروى خيال مىشود احضار و اشهاد خواهد شد و چون از نظر نيروى غيبى است و از ذات درونى روح نيز صورتها بدست آمده و كشف شده اين صورتهاى اعمال ارادى خير و شر بطور ثابت باقى خواهد ماند يعنى از شئون ظهور روح اهل ايمان در عالم برزخ مثلا آنست كه همه اعمال خير و صلاح او در درون روح او حضور و احضار و اشهاد مىشود و همه را بطور ثابت و دائم بوجود مثالى مشاهده مينمايد يعنى روح انسانى در عالم برزخ داراى نيروى شنوائى و بينائى و چشائى ذاتى است از صورتهاى احضار شده در روح خود بهرهمند مىشود و در اثر توجه بآن صورتهاى با نيروى واحد اعمال خير سرورى بر خاطر او رخ خواهد داد بطور دائم از نظر اينكه شهود و اشهاد اعمال خير بطور دائم و درونى است سرور حاصل از آنها نيز دائم خواهد بود.
بهمين قياس بيگانگان كه رابطه ارادى با حق تعالى نداشتهاند كه روح پليد آنان و نيروى خيال آنان همه آميخته باعمال شر و نكوهيده است از اشهاد آن اعمال نكوهيده و مشاهده صورتهاى پليد آنها نفرت و تنفرى از تيرگى روان خود بر او عارض مىشود و سختترين عقوبتى است كه در عالم برزخ بر او عارض مىشود و اين عقوبت نيز چون درونى است دائم خواهد بود و هرگز از مشاهده اعمال نكوهيده و گناهان و عقوبت و سيرت آنها از بيگانه سلب نخواهد شد و باو از آغاز عالم برزخ تا آخر كه در آستانه قيامت قرار خواهد گرفت مشاهده صورتهاى مثالى كه سختترين عقوبت است باو ارائه خواهد شد و لحظهاى از نظر او محو نخواهند شد.
غرض از آيه بيان حقيقت وجود مثالى است كه اولين عالم شهود نيروى روح و خيال بر اعمال و حركات ذاتى و جوهرى خود بنظر شهود و بصيرت آگاه