درخشان پرتوى از اصول كافى - حسينى همدانى نجفى، محمد - الصفحة ٣٨٧ - قوله لم يزل الله عالما قادرا ثم أراد

به اين بيان استفاده شد كه اراده صفت ذاتى است و مانند علم و رضا بذات و نيز رضا به بسط فيوضات و اراده و خواست آنست و علم كبريائى به آثار عبارت از محبت و اراده بسط فيوضات بعوالم امكانى خواهد بود.

ولى اراده ديگر از نظر آنست كه هر موجودى كه بهره‌اى از هستى دارد لا محاله وجود آن مورد مشيت و اراده قاهره قرار گرفته است، همچنان كه در شرح كريمه‌ وَ ما تَشاؤُنَ إِلَّا أَنْ يَشاءَ اللَّهُ‌ بطور مشروح ذكر شد، اين اراده همان ظهور فعل و اثر در خارج است و صفت فعل و اثر است يعنى بر حسب رابطه تكوينى حكم مى‌نمايد، هر فعل و اثرى كه در جهان رخ دهد، چه فعل اختيارى بشر باشد و يا غير آن مورد مشيت قرار گرفته و ظهورى است از اينكه ساحت قدس ربوبى آن را خواسته است از نظر ربط آن.

بعبارت ديگر براى علم و همچنين اراده و رضاى ساحت كبريائى مراتبى است. مرتبه و مقامى از آن ذاتى و ازلى و عين ذات قدس كبريائى است از جمله علم و رضا به بسط فيض بعوالم امكانى و انبساط اشياء و موجودات طبق صلاح و حكمت است، يعنى فعل او عين صلاح است و از آن حكمت استفاده مى‌شود.

و از جمله آثار فعل رضوان و رحمت حق تعالى و هر نعمت كه بر حسب عوالم ظاهر مى‌شود.

و مرتبه نازل از رضا مقابل سخط كه حادث است و عبارت از ثواب و عقوبت است. همچنين اراده مرتبه نازل آن مقابل كراهت و عبارت از فعل صالح و يا مورد كراهت عبارت از فعل قبيح و طالح و گناه است. بالاخره هر يك از علم بذات و رضا بذات و اراده به بسط فيوضات بعوالم امكانى عين ذات كبريائى است. بدون اينكه كثرت آنها سبب تغير و كثرت در ذات كبريائى باشد.

(و الحمد للَّه زنة عرشه)