درخشان پرتوى از اصول كافى - حسينى همدانى نجفى، محمد - الصفحة ٢٨٧ - (شرح)
خلاصه بر حسب دلايل بر اينكه موجود خيالى مجرد و صورتهاى ادراكى آن نيز مجرد و قائم بذات است و ربط به نيروى غيبى و قيوم كبريائى دارد.
گفته شده كه آنچه در قوه خيال تحقق مىپذيرد همان موجود خارجى متحيز است مثلا زيد خارجى صورت خيالى خواهد بود و بطلان اين نظر واضح است و نيز گفته شده كه عالم خيال از اجزاء جهان طبع است و صورتها خيالى مرتسم در اجزاء دماغ و بطون و تجاويف و قوه خيال قائم بجوهر دفاع است اين نظر نيز فاسد است بلكه قوه خيال از جمله جنود عقل و روح و عبارت از جوهر مجرد از جهات ماديت و اوضاع است هم چنين مدركات خيال مجرد و فعليت و صورت نيروى خيال خواهد بود و از مظاهر نيروى غيبى و قوه عقلى است و چنانچه اوهام و خاطرات قلوب با سعه آنها بر حريم قدس راه نيابد نيروهاى احساسى با محدوديت آنها چگونه ميتواند بحقايقى دست بيابد با اينكه نيرو حسى ظاهرى محدود و ضد قوه واهمه و خيال است.
قوه خيال نيروى ادراكى قوى و نيرومند است و از نيروى رؤيت حسى قويتر و ثابتتر ميباشد و از همه قوا و نيروهاى حسى ظاهرى قويتر و ثابتتر است فرق در آنست كه از نظر اينكه نفس و روان در اثر اشتغال بتدبير بدن سبب مىشود كه قوه خيال قدرت و نيروى خود را نتواند بكار ببرد و بمجرد رويداد و حادثهاى روان از توجه بصورت خيالى منصرف خواهد شد از اين نظر نيروى حسى ظاهرى در اين جهان قويتر از قوه خيال بنظر ميرسد ولى پس از اينكه روح از رابطه بدن عنصرى گسيخته شد قدرت روح زياد شده و صورتهاى جزئى كه در متخيله بوده بطور ثابت و مستقر خواهد بود.
هم چنان كه عالم برزخ بر اساس قدرت و نيروى شهود متخيله استوار است با توجه باينكه صورت خيالى در اثر عالم برزخ كه داشته است مىيابد و قوى و ثابت مىشود ولى هرگز موجود حسى ظاهرى نخواهد شد زيرا قوه خيال مخالف