درخشان پرتوى از اصول كافى - حسينى همدانى نجفى، محمد - الصفحة ١٢٣ - قوله إنه كان ظلوما جهولا
مانند ادراكات حسى و خيالى و عقلى و هر صورت ادراكى و خيالى و علمى ظاهر بذات و مظهر غير است كه مدركات خارجى و معنوى است و عبارت از حضور صورت ادراكى در متخيله است كه بطور مثال بوجود آمده و به نيروى غيبى احضار شده و دائم خواهد بود حسب منطق آيه كُلُّ نَفْسٍ ما عَمِلَتْ مِنْ خَيْرٍ مُحْضَراً شهود و حضور ادراكى در عالم برزخ مستند به نيروى غيبى است.
و بالاخره همه مراتب بىشمار انوار مانند مراتب وجودات منتهى مىشود بمقام كبريائى و پرتوى است از آن مقام كبريائى زيرا ذات قدس ربوبى نور الانوار و قائم بذات و او منبع هر موجود و همه موجودات و نور بخش همه انوار است و بدين وسيله نور وجود به ماهيات و حقايق اشياء از مقام ربوبى افاضه مىشود بر اين اساس ساحت كبريائى نورى است قائم بذات كه نور بخش همه كرات و اهل آنها و قدسيان و اهل زمين است و منوريت مقام كبريائى ذاتى و منبعث از مقام كبريائى است بدين جهت نور افاضه شده بموجودات و سماوات و ارضين نور حقيقى مستند بساحت كبريائى است و قائم باو است و هر نورى مانند وجود فيض و هدايت و فضل است و سبب هدايت اهل آسمانها و اهل زمين خواهد بود.
نيروى خيال عبارت از صورت امر محسوس خارجى است كه در باطن خود آن صورت را ضبط نموده و شهود نيروى متخيله عبارت از حضور صورت ادراكى است و كريمه يَوْمَ تَجِدُ كُلُّ نَفْسٍ ما عَمِلَتْ مِنْ خَيْرٍ مُحْضَراً مفاد آن احضار همان حضور صورت ادراكى در نيروى متخيله است كه در اثر نيروى غيبى در ظرف متخيله بوجود آمده است و خواه ناخواه بطور مثال واجد آنست.
با توجه باينكه در اثر رابطه ذاتى ميان نيروى حس ظاهرى از مراتب نفسانى و درونى است و اينكه صورت حسى هيولى براى صورت انسانى است و بالاخره در اثر ارتباط معنوى ميان حس ظاهر و درونى باينكه نيروى حس بنفس است و بقاء آن به عقل است و از حريم كبريائى پيوسته افاضه مىشود.