حوزه، ذبّ امت دعوت است از حريم ملت كه كافرانند. و اين هر دو عمل موقوف است بر تعلّم علوم شريعت، زيرا كه اين اعمال شرع بى‌علم بدان ممكن نيست، پس امام را حفظ علوم شريعت بايد كرد. و باب اول از سلوك الملوك مفيد[١] حفظ علوم شريعت است.

و عمل امام در شرع بنابر اتصاف او به وصف امامت يا با مسلمانان است يا با كافران؛ اگر با مسلمانان است، يا با مسلمانان عادل است كه در طاعت امامند يا با مسلمانان باغى كه از طاعت او خارجند؛ و اوّل كه در طاعت امامند، يا تصرف در نفوس ايشان است يا در اموال، يا در مجموع معا. اگر تصرف در نفوس ايشان است يا به نصب كسى است كه الزام خصوم كند جهت اداء حقوق، و آن قاضى است، و باب دوم مفيد نصب اوست. يا به نصب كسى است كه امر به معروفات كند و نهى از منكرات نمايد، و آن محتسب است، و باب سوم مفيد نصب او است. يا به نصب كسى است كه نائب خليفه باشد در اجراى احكام متعلقه به سياسات، و آن داروغه و اشباه او است، و باب چهارم مفيد نصب او است. اين است ابواب تصرّف در نفس.

يا تصرّف در اموال است به اخذ حقوق شرع از آن و صرف در مصارفى كه شارع تعيين فرموده؛ و آن اگر متمحّض‌[٢] است در عبادت، تصرف در او به اخذ زكات است، و باب پنجم مفيد آن است. و اگر متضمن مؤونت است يا سبب حفظ مقاتله اسلام است‌[٣] و آن خراج است، و باب ششم مفيد آن است. يا سبب حفظ غير ايشان است، از ارباب مصالح شرع‌[٤]، و آن لقطات و تركات و باقى اموال مصالح است، و باب هفتم مفيد آن است. اين است عمل و تصرف امام در اموال.

و امّا تصرف در مجموع از اموال و نفوس؛ يا اجراى حدود است كه متضمن حفظ مال و تعذيب نفوس است جهت استصلاح، و باب هشتم مفيد

[١] -م. متضمن.

[٢] -م. متضمن.

[٣] -م. اضافه دارد:« ازين جهت كه مقاتله‌اند».

[٤] -م. اضافه دارد:« و غيرهم».