روايت كرده‌اند كه اگر ده يا زيادت باشد يك‌سال تعريف كند، و اگر كمتر از ده باشد تعريف برحسب آنچه مصلحت او است بنمايد. و شيخ الاسلام الفقيه ابو جعفر رحمه اللّه گفته كه هرگاه لقطه بمالى عظيم رسد بآن كه‌[١] كيسه‌اى باشد كه در او هزار درهم باشد يا صد دينار (زر سرخ)[٢] سه سال او را تعريف كند. و ابو على نسفى از استاد خود امام ابو بكر محمد بن الفضل رحمه اللّه روايت كرده كه او روايت از امام محمد رحمه اللّه كرده كه او گفته: لقطه را سه سال تعريف كنند، خواه كم باشد و خواه بسيار. و شمس الائمه سرخسى گفته كه هيچ يكى از اينها تقديرى لازم نيست بلكه واجب است بر او كه بنا كند حكم را بر غالب رأى، و قليل و كثير را تعريف كند تا غالب شود بر رأى او كه صاحب او نمى‌طلبد او را بعد از آن.

پس از آن آن‌كسى كه تقدير مى‌كند تعريف را بسالى و بيشتر اختلاف كرده‌اند مشايخ در آن؛ بعضى گويند: تعريف كند هرجمعه و بعضى گفته‌اند: هر ماه و بعضى گفته‌اند: هر شش ماه، و اين همه بر تقديرى است كه لقطه چيزى باشد كه باقى ماند؛ پس اگر چيزى باشد كه باقى نماند تعريف كند تا آن‌زمان كه منتهى شود بوقتى كه ترسد كه فاسد گردد. پس از آن‌كه مدت تعريف بگذرد، اگر او را مالكى ظاهر نگردد، رفع كند آن را بامام. امام محمد رحمه اللّه در «نوادر» هم‌چنين ياد كرده. و چون رفع كند بامام، امام اختيار دارد اگر خواهد قبول كند و اگر خواهد قبول نكند. و حاصل آن‌كه امام از آن جهت بامامت منصوب است كه ناظر مسلمانان باشد، پس او ملاحظه كند كه كدام اصلح است در حق مالك لقطه، اگر خواهد تعجيل كند صرف او را بفقرا، و اگر خواهد قرض دهد او را بكسى كه غنى باشد و بر او اعتماد داشته باشد، و اگر خواهد بمضاربه دهد، و اگر خواهد ردّ كند آن را بر كسى كه التقاط كرده. و چون رد بملتقط كند او اختيار دارد.

و نيز اگر خواهد، نگاهدارد تا طالب آن ظاهر شود. و اگر خواهد، تصدق كند بر فقرا. و اگر خواهد فروشد و ثمن او را نگاهدارد. و اگر (لقطه)[٣] نه دراهم و دنانير

[١] -م. يا آن‌كه.

[٢] -اضافه از م.

[٣] -اضافه از م.