مى‌ديد بازسازى بنياد خلافت براساس موازين صدر اسلام بعيد مى‌نمايد وى بدان خشنود بود كه مگر يكى از سلاطين زمان، اعمال و رفتار خود را دست‌كم با ظواهر شرع وفق دهد، اينك در سنين كهولت به خود نويد مى‌داد كه آرزوى ديرينه خويش را در عبيد اللّه خان جوان اوزبك مجسم خواهد يافت. فضل اللّه مردى بود معنون، فقيه، اهل قلم، و خان جوان هم در برابر معاندين داخلى و هم در برابر دشمن قوى و پرتحرّكى مانند اسمعيل صفوى نيازمند پشتيبانى بود كه بتواند مردم را به وفادارى و فداكارى از براى او برانگيزد و در ميان دوست و دشمن وجهه و اعتبارى فراهم آورد و فراموش نكنيم كه درآن روزگاران تنها عاملى كه مى‌توانست اقوام مختلف از ترك و تاجيك را با تشكل‌هاى اجتماعى گوناگون از صحرانشين و كشاورز و بازرگان گردهم آورد دين بود، و چه‌بهتر كه گفته شود كه خان جوان اوزبك به موجب يك نذر شرعى ملتزم گشته است كه حكومت خود را با فتاواى علماى دين وفق دهد و البته دورنماى چنين آرزوئى مى‌توانست به حد كافى فريبنده باشد. شايد خان جوان اوزبك كه هوس تجديد خلافت را در ديگ پندار مى‌پخت در عالم خيال خيل‌خيل علما را مى‌ديد كه پيشاپيش انبوه مردم از ميان غلغله بازار با عمامه‌هاى بزرگ و آستينهاى فراخ و ريشهاى دراز، فراسوى او مى‌آيند و به عنوان امام و ولىّ امر با او بيعت مى‌كنند، اوامر و احكام او در فراخناى جهان اسلام سارى و جارى گشته، در جوامع و مجامع خطبه به‌نام او مى‌خوانند، اطاعت از او را اطاعت از خدا و رسول و مخالفت با او را مخالفت با خدا و رسول تلقى مى‌كنند.

هرچه هست خان، فضل اللّه را كه در آن اوان در سمرقند زندگى مى‌كرد به بخارا طلبيد و او را از مضمون نذرى كه كرده بود بياگاهانيد. فضل اللّه كه سابقه تعليم خان را داشت عزم جزم كرد كه «احكام متعلقه به امام و سلطان را در كتابى» جمع گرداند. استفتائى از قول خان تنظيم شد كه به صورت پرسشنامه‌اى مسائل مختلف مندرج در ابواب كتاب را مطرح كرده و فضل اللّه آن را در آغاز كتاب آورده است. البته اين استفتا خطاب به شخص معينى نيست و همه علماى اسلام را مخاطب قرار مى‌دهد ليكن فضل اللّه مى‌گويد: «چنان انديشه كردم كه جمع و تحقيق مسائل مفتى بها بر اين فقير كه در اين خطه ساكنم و درصدد تعليم آن حضرت، فرض عين است جهت فقدان جماعتى كه از عهده افاده و افتاء جميع آن ابواب بيرون آيند ...» خلاصه آن‌كه چون در آن بلاد واردتر و باصلاحيتتر از او