سلوك الملوك - ابن روزبهان، فضلالله - الصفحة ٦٨
فصل پنجم در بيان سيرت حضرت پيغامبر صلى اللّه عليه و سلّم در فراگرفتن زكوات.
باب ششم در عشر و خراج و بيان اراضى عشريّه و خراجيّه و كيفيت فراگرفتن عشر و خراج و صرف آن به مستحقان و نصب عمّال خراج و ذكر بيوت اموال اربعه. و اين باب مشتمل بر هفت فصل است:
فصل اول در معنى عشر و خراج.
فصل دوم در بيان اراضى عشرى و خراجى، و معنى خراج مقاسمه و خراج وظيفه و زمين عشرى و خراجى نزد حنفيّه، و بيان آنكه زمين عرب تمامى عشرى است، و تعريف موات، و بيان آنكه زمينهاى ممالك اسلام كدام عشرى است و كدام خراجى است، و آب خراجى و آب عشرى، و حكم آب جيحون.
فصل سيوم در بيان مقدار خراج واجب، و خراج زعفران، و مقدار جريب و انواع ذراع، و معنى قفيز و مقدار آن.
فصل چهارم در بيان كيفيت فراگرفتن سلطان خراج را، و ذكر آنكه خراج بر او واجب مىگردد و آن كه خراج از او ساقط مىشود، و خراج اشجار و اجارت دادن سلطان زمين را از براى خراج، و بيع زمين از جهت خراج، و حكم خراج زمين مستاجر و معار، و بيان اسباب مسقطه خراج، و سقوط خراج به موت صاحب، و نصب عامل خراج، و حكم زمين تاك و زمين ساده، و حكم تعجيل خراج و حبس غله از جهت خراج، و جمع ميان عشر و خراج به مذهب شافعى.
فصل پنجم در بيان كيفيت صرف عشر و خراج در مصارف شرعيّه و مصرف خراج نزد حنفيه، و دفتر لشكر كه آنرا دفتر عطا گويند، و تسويه در عطاى لشكر، و تقسيم رزق لشكر، و جواز ذخيرهكردن سلطان را.
فصل ششم در بيان آنكه سلطان را جايز نيست كه خراج را از رعيّت نستاند، و بيان اقطاع و استغلال ارض خراجى به اهل او، و حكم اقطاع تمليكى و