را چگونه عمل بايد كرد؟ و تفاصيل اعمال او با مسلمانان از اهل عدل و باغيان و مرتدان و كافران از اهل كتاب و غير ايشان چيست؟ و تصرّف او در نصب ولات شريعت از قضات و محتسبان و داروغگان و واليان مظالم و حفّاظ ثغور و عاملان خراج و عاشران زكوات و حفّاظ طرق و عسسان برچه وجه است؟ و تصرّف او در اموال چهار بيت المال و اموال خمس و غنايم و خراج و جزيه و لقطه و عشور و هدايا و مال فى‌ء و اموال ضايعه و متخلّفه‌[١] از سلاطين برچه طريق است؟ و جمع او چگونه بايد كرد؟ و در مصالح اسلام از لشكريان و اهل استحقاقات چگونه صرف بايد كرد؟ و در نفوس مسلمانان به اجراء حدود شريعت و تعزيرات بر چه نسق تصرّف بايد نمود؟ و آن حدود معيّنه در شريعت كدامهاست؟

و با اهل بغى و مرتدّان و كفّار حربى بر چه طريق جنگ بايد كرد؟ و در متخلّفات‌[٢] ايشان از غنايم و انفال، عمل به چه وجه موافق شرع است؟ و با اهل جزيه و امان، عمل چگونه كنند؟ و موادعه كفّار بر چه نسق است؟ فى الجمله تفصيل جميع آنچه سلطان را در ارادت وفا به نذر مذكور احتياج به‌غير نباشد در استفتا من حيث السلطنه چيست؟»

اين است صورت استفتا. و اين كتاب «سلوك الملوك» به‌قصد جواب اين صورت مكتوب شده به‌قدر طاقت مؤلف، در فقه مذهبين حنفى و شافعى، ان شاء اللّه بر امّهات ضروريّه أحكام سلطانى و اعمال امامت مشتمل باشد، منافع او ملوك اسلام را در هر عصرى حاصل آيد، اگر برحسب مضمون آن عمل نمايند. و مطالب آن را كه از امّهات كتب مذهبين كه معتمد و معتبر در فتوى بوده منقول است، امام و مقتدا سازند. وَ اللَّهُ يَهْدِي مَنْ يَشاءُ إِلى‌ صِراطٍ مُسْتَقِيمٍ.*[٣] اكنون داعى بر تأليف اين كتاب را ياد كنيم و باللّه التوفيق:

[١] -م. مختلفه.

[٢] -م. مختلفات.

[٣] -سوره بقره آيه ٢١٣.