عزل او. و اگر مثل او است يا دون او، و در عزل مصلحتى است همچو تسكين فتنه‌اى يا غير آن پس حكم همچنين است. و اگر مصلحتى نيست جايز نيست، ليكن اگر عزل كند نافذ است.

و توليت قاضئى بعد از قاضئى، عزل قاضى اول نيست. و قاضى معزول نمى‌شود پيش از رسيدن خبر عزل به او. و اگر عزل كند قاضى خود را، منعزل مى‌گردد، مگر آن‌كه متعين باشد.

و معزول مى‌گردد به موت قاضى و معزول شدن او هركسى كه قاضى او را اذن داده باشد در شغل معين، همچو بيع بر ميت يا غائب و سماع بيّنه در حادثه معينه، و همچنين نايب مطلق او اگر مأذون در استخلاف نباشد، يا سلطان به او گفته باشد كه استخلاف كن از قبل خود، يا اطلاق كند. و اگر گويد استخلاف از قبل من كن، معزول نمى‌گردد. و عزل قاضى خليفه را به همين تفصيل است. و معزول نمى‌گردند قايمان بر يتيمان و اوقاف به موت قاضى و انعزال ايشان و نه قاضى به موت امام و انعزال او.

و اگر وصيت كند قاضى از براى كسى به قضا بعد از موت خود، همچنان باشد كه امام وصيت كند به امامت از براى كسى بعد از موت خود. اين است احكام عزل قاضى و انعزال نزد شافعى.

چون بسيارى از علما برآنند كه قاضى به رشوت معزول مى‌گردد، در اين مقام حقيقت رشوت و فرق ميان او و هديه بيان كنيم و باللّه التوفيق:

قال اللّه تعالى: قُلْ لا أَسْئَلُكُمْ عَلَيْهِ أَجْراً إِلَّا الْمَوَدَّةَ فِي الْقُرْبى‌[١] و كذا امر كل الانبياء صلوات اللّه عليهم. بدان ايدك اللّه تعالى كه تمامى پيغامبران صلوات- اللّه عليهم اجمعين كه تبليغ رسالت كرده‌اند و قواعد شريعت وضع فرموده، هرگز برآن اجرتى و مزدى نگرفته‌اند. و حق تعالى در قرآن مى‌فرمايد با حضرت پيغامبر صلوات اللّه عليه و سلم: قُلْ لا أَسْئَلُكُمْ عَلَيْهِ أَجْراً إِلَّا الْمَوَدَّةَ فِي الْقُرْبى‌[٢] الآيه و در بسيارى از آيات قرآن مذكور است كه انبيا با امّتان خود گفته‌اند كه ما از شما طمع اجرتى و

[١] -سوره الشورى: آيه ٢٣.

[٢] -سوره الشورى: آيه ٢٣.