بايد داد. و در چهل يك گاو نر يا يك گاو ماده كه در سال سيوم درآمده باشد، و او را مسنّ و مسنّه گويند. چون زيادت شد بر چهل واجب مى‌شود در زيادت بقدر آن تا شصت نزد ابو حنيفه رحمه اللّه. پس اگر زيادت يكى باشد ربع عشر مسنّه بايد داد؛ و در دو نصف عشر مسنّه و در سه سه‌ربع عشر مسنّه اين روايت اصلى است. و مختار امامين آن است كه در زيادت از چهل تا شصت هيچ نيست، چون به شصت رسيد دو تبيع است يا دو تبيعه، و در هفتاد يك تبيع و مسنّه‌اى، و در هشتاد دو مسنّه و در نود سه تبيع و در صد دو تبيع و مسنّه، بعد از آن در صد و ده يك تبيع و دو مسنه، ديگر در صد و بيست چهار تبيع يا سه مسنّه و همچنين مى‌رود الى غير- النهايه. اين است زكات گاو در مذهب ابو حنيفه رحمه اللّه.

و اما زكات گاو در مذهب شافعى رحمه اللّه؛ در «انوار شافعيه» گويد كه هيچ زكات نيست در گاو تا آن زمان كه برسد به سى عدد، چون به سى عدد رسيد در او يك تبيع است، اگرچه گاوها همه ماده باشند تا آن‌كه بچهل رسد، چون بچهل رسيد يك مسنّه است تا بشصت رسد، پس از آن يك تبيع است. پس از آن حساب مستقر مى‌شود، پس در هر سى يك تبيع است، و در هر چهل يك مسنّه، و همچنين واجب متغير مى‌شود در هر ده ده الى غير النهايه. اين است زكات گاو در مذهب شافعى.

و اما زكات گوسفند در مذهب حنفى؛ در «هدايه» گويد كه در كمتر از چهل گوسفند چرنده هيچ صدقه نيست. چون بچهل رسيد و يك سال برآن گذشت در او يك گوسفند است تا صد و بيست. چون صد و بيست و يك شد در او دو گوسفند است تا دويست. و چون دويست و يك شد در او سه گوسفند است. چون بچهارصد رسيد در او چهار گوسفند است. پس از آن در هر صد گوسفند يك گوسفند است. و ميشينه و بزينه هر دو برابرند. و در زكات گوسفند نر و ماده هر دو گيرند. و ظاهر مذهب آن است كه گوسفند يك ساله ستانند. اين است زكات گوسفند در مذهب حنفى.

اما زكات گوسفند در مذهب شافعى رحمه اللّه؛ در «انوار شافعيه» گويد كه هيچ صدقه نيست در گوسفند تا آن زمان كه برسد بچهل، پس يك گوسفند بايد