گمان نمى‌رود كه خان با دريافت نسخه كتاب در تحسين و تجليل معلم سابق خود كوتاهى ورزيده باشد ولى گمان هم نمى‌رود كه گامى فراتر رفته و دستور- العملهائى را كه در اين مجموعه تدوين شده است به‌كار بسته باشد.

آرى خانى كه به‌قول صاحب احسن التواريخ «به قساوت قلب موصوف، از علوم باخبر و در شعر بى‌بدل» بود در تزوير و تلبيس دستى قوى داشت. لشكر خود را «جنود مسعود اسلام» مى‌ناميد و مدعى بود كه «هرگز در نيّت و فعل غير از رفاهيت اهل اسلام و عدالت و آبادانى ملك چيزى ديگر» ندارد و مى‌گفت: «هرگز راضى نيستم ... كه بر مؤمنى از لشكريان ما نقصان رسد[١]» ليكن شهادت تاريخ درباره لشكريانى كه به ادعاى او «جنود اسلام» بودند اين است كه «از شومى ايشان امواج محن و افواج فتن به درجه اعلى رسيد و سلب و نهب در اطراف خراسان شايع گرديد». در هر دوبار كه هرات را اشغال كرد به بهانه شيعه‌كشى هركسى را كه سرش به‌تنش مى‌ارزيد و ثروت و مكنتى داشت از دم شمشير گذرانيد: «بسا مردم سنّى‌مذهب متعصب كه سبب مال او را شيعه گفتند و در آن زمان كشته گرديد و بسا شيعيان محتاج ... كه بنابر عدم تموّل سالم ماندند».

از جمله كسانى‌كه در اين غوغا كشته شدند مولانا هلالى شاعر بود كه درباره خان گفته بود:

غارت كنى و مال مسلمان ببرى‌		كافر باشم اگر مسلمان باشى‌

هلالى را گرفتند ليكن او پيش‌بينى اين مصيبت را كرده و قصيده‌اى غرا در مدح عبيد اللّه خان پرداخته بود:

خراسان سينه روى زمين از بهر آن آمد		كه خان آمد در او يعنى عبيد اللّه خان آمد

خوب، ثواب اين مدح گناه آن قدح را از ميان مى‌برد، ليكن گزارش داده بودند كه مولاناى شاعر مردى پولدار و از مال و مكنت جهان برخوردار است، بنابراين «به واسطه بسيارى جهات (تمول و ثروت) خان قبيح حركات به حبس وى حكم كرد، پس از ايذاى بسيار و آزار بيرون از شمار آن نادره روزگار را در چهار سوق هرات بقتل آوردند[٢]»

[١] -نامه عبيد اللّه خان اوزبك به شاه طهماسب صفوى، احسن التواريخ ج ١٢ ص ٢٢٦.

[٢] -احسن التواريخ صفحه ٢٢٤.