سلوك الملوك - ابن روزبهان، فضلالله - الصفحة ٤٠
دار الحرب مورد تاختوتازى بيرحمانه قرار دهند و هموطنان او را بهعنوان كافر و مرتد از دم شمشير بگذرانند و زنان و كودكان را به بردگى گيرند. گوئى در ته دل از فتوائى كه علماى ماوراء النهر چندسال پيش درباره مسلمانان قزاق صادر كرده بودند، و او خود نيز به نامردى بر آن صحّه نهاده بود، همچنان احساس تشويش و ندامت مىكرد و به همين جهت در باب يازدهم اين كتاب براى پيشگيرى از فاجعه ديگرى مىگويد: «قال فضل اللّه بن روزبهان غفره اللّه شك نيست در آن كه بلاد خراسان و عراق عرب و عراق عجم كه عبارت از بغداد و اصفهان است و بلاد فارس و آذربايجان و ديار بكر است سالهاست كه دار الاسلام است ... حالا در اين زمان طايفه طاغيه باغيه طاقيه سرخان بر آن مستولى شدهاند و با وجود آنكه ايشان بر آن استيلا يافتهاند در زمان استيلاى ايشان همچنان دار الاسلام است و دار الحرب نگشته باتفاق جميع اهل مذاهب و اقوال» و براى اثبات اين مطلب مطابق قواعد فقه حنفى و شافعى دلائلى مىآورد و تأكيد مىكند: «شك نيست كه شيعه اماميه از فرقههاى اسلاماند و اقامت جمعه و اعياد و نصب قضات بر طريق اهل اسلام مىنمايد» و سرانجام نتيجه مىگيرد كه «باتفاق مذاهب و اقوال، بلاد خراسان و عراقين و آذربايجان و جميع ممالكى كه اليوم در تصرف طاقيه سرخان است دار الحرب نيست بلكه همچنان دار الاسلام است و استحلال دماء و فروج و اموال ايشان نمودن و سبى و غارت ايشان حرام است و با اهل آن بلاد عمل بايد كرد عملى كه با ساير امصار دار الاسلام كنند و با طايفه طاغيه طاقيه سرخ قتال بايد كرد بنابرآن كه ايشان به سجده صنم و به سبّ شيخين مرتد شدهاند. اين است حكم فتواى مذهبين كه مذكور شد و هركه آن را دار الحرب گويد و اعتقاد آن كند كه دماء و فروج و اموال اهل ممالك مذكوره حلال است او احمقى جاهل عامى است و مستحق تعزير و تأديب.[١]»
گفتيم كه در تأليف «سلوك الملوك» هدف عملى معينى در ميان بوده است:
راهنمائى و ارشاد عبيد اللّه خان به اقامه يك دولت اسلامى و تطبيق حكومت با موازين شرعى. متأسفانه ما از چگونگى برخورد خان اوزبك با اين كتاب چيزى
[١] -سلوك، صفحه ٤٥٧.