كثرت ازدحام بود، يا سبب اشراف بر مردم تا مجموع مردمان آن حضرت را مشاهده كنند، و طواف را بياموزند، و آداب آن را معلوم كنند. و بعضى مى‌گويند در پاى مبارك زحمتى داشت، از روى ضرورت سواره طواف كرد. و در زمان بمنى بازگشت و نماز ظهر را در منى گزارد. و هم‌چنين در «صحيح مسلم» روايتى ديگر ثابت شده است، كه نماز ظهر در مكّه گزارد، و بيشتر علما اين روايت را ترجيح كرده‌اند كه در مكّه گزارد. پس چون به منى مراجعت فرمود، شب آن‌جا بيتوته كرد، روز ديگر انتظار فرمود تا آفتاب زوال كرد، پياده پيش از آنكه نماز پيشين گزارد بسوى جمره اولى آمد، جمره‌اى كه بمسجد خيف نزديك‌تر است، و هفت سنگ بينداخت، و با هرسنگى تكبير مى‌گفت، و چون از رمى فارغ شد، چند گامى از محل رمى پيشتر شد تا بمكان سهل رسيد، و برابر قبله بايستاد، و دعا كرد، چندان زمان كه كسى سورة البقره بخواند، در دعا خواندن بود. و چون از دعا فارغ شد بجمره وسطى آمد، هم براين طريق رمى كرد و از آن‌جا براه دست چپ روان شد چند گامى در ميان وادى، و آن‌جا بايستاد و دعا كرد، و بر موازنه جمره اولى در دعا تطويل فرمود، و از آن‌جا روان شد تا پيش جمرة العقبه آمد، و آن‌جا برابر بايستاد، و كعبه را از دست چپ و منى را از دست راست داشت، و رمى كرد و در ساعت بى‌توقف بازگشت، و در اين محل دعا نكرد. و آن را دو وجه مى‌گويند: اول آن‌كه ازدحام عظيم بود، و جاى استادنى نبود. دوم آن‌كه دعاى اين عبادت در صلب عبادت كرده بود، و دعا در صلب عبادت افضل است كه از عقب عبادت. و در نفر تعجيل نفرمود، بلكه سه روز تمام اقامت كرد و بعضى از چهارم، روز شنبه و يكشنبه و دوشنبه و سه‌شنبه بعد از پيشين رمى كرد و روان شد. و در محصّب كه مكانى است بيرون مكّه و آن را نيز ابطح مى‌خوانند نزول فرمود، زيراكه ابو رافع كه گماشته و عهده‌دار بار خانه آن حضرت بود آن‌جا فرود آمده بود، و خيمه آن حضرت را آن‌جا زده بود، برحسب اتفاق نه بر مقتضاى امرى. پس آن حضرت آن‌جا نزول فرمود، پيشين و پسين و شام و خفتن را آن‌جا بگزارد، و اندكى از شب بخسپيد و چون بيدار شد سوار شد، و بمكّه رفت و طواف‌