سلوك الملوك - ابن روزبهان، فضلالله - الصفحة ٣٢٥
كند. و اگر او وفات كند اين هر دو قسم را بوارثان او دهند.
قسم سيوم اموالى كه از بيت المال برداشته از جهت آنكه حشمت سلطنت را بدو نگاه دارد، و آن زيادتى است بر مقدار واجب ضرورى معاش، چنانچه در ارزاق سلاطين گذشت. و مقتضى عمل حضرت ابو بكر صديق رضى اللّه تعالى عنه آن است كه بعد از وفات او راجع به بيت المال بايد ساخت. و آنچه اصل رزق او باشد چون وظيفه لشكر از ارتزاق خراج از براى سال گذشته است، چون او در اوسط سال وفات كند يا در آخر سال، بقدر قسط عمل او حق ورثه باشد، و حكم ساير ميراثهاى سلاطين گيرد.
قسم سيوم[١] اموال خراج و جزيه و صدقات بنى تغلب، و آنچه عاشر از كافران مىگيرد. و اين مجموع يك بيت المال است و مصرف آن لشكر است و جهاتى كه سابقا مذكور شد.
قسم چهارم زكات و عشور و كفارات گاهى كه بدست امام رسد و مصرف آن فقرا و مساكيناند، و لشكريان را كه غنى باشند از آن نتوان داد.
قسم پنجم خمس غنايم و معادن و ركاز، و در باب غنايم مصرف آن معلوم گردد، و او را بيت المالى است.
قسم ششم لقطات و تركات و مصارف آن مذكور گشت.
قسم هفتم اموال ضايعه و مجهول المالك و مصرف آن مذكور گشت.
قسم هشتم اموال متخلفه از سلاطين و حكم و مصرف آن هم در اين باب گذشت.
قسم نهم نوائب و اموال حاصله از ضرائب؛ آنچه نوائب است در مصرفى كه حادث شده و سبب گرفتن مال شده صرف بايد كرد، و آنچه بطريق ضريبه گرفته كه ناحق و باطل است، اگر صاحبان معلوم باشند آن را بديشان رد بايد
[١] -ظاهرا اين قسم مىبايستى قسم چهارم بهشمار آيد كه در اين صورت اموال سلطانى بجاى دوازده سيزده قسم مىشود مگر آنكه اموال شخصى سلطان خواه به ارث باو رسيده باشد و يا از تجارت و زراعت حاصل كرده باشد يك قسم بشمار رود.