در اين قسمت معنى امامت، طرز تعيين و اختيارات و وظايف اركان حكومت از امام و سلطان و وزير و امير تا شيخ الاسلام و صدر و مفتى و قاضى و مجتهد تشريح گرديده است. آنگاه اختيارات و وظايف امام در ارتباط با جامعه مسلمانان مورد بحث قرار مى‌گيرد. اين اختيارات و وظايف كه در زبان فقهاى اسلام از آن تعبير به «ولايت» مى‌شود گاهى ناظر برجان مردم است و گاهى ناظر بر دارائى آنها، و گاهى در مسائلى است كه هم جان و هم مال مردم را در حوزه تأثير خود مى‌گيرد.

اما ولايت امام در ارتباط با جوامع غير اسلامى نيز بر دو بخش تقسيم مى‌شود: در يك بخش روابط حكومت اسلامى با كفار، در حال جنگ مورد بحث قرار مى‌گيرد و بخش ديگر از روابط مسلمانان با ديگران در زمان صلح بحث مى‌كند. پس اگر بخواهيم از اصطلاحات تازه حقوقى بهره گيريم بايد بگوئيم كه تقسيم اول يعنى آنجا كه از ولايت امام در ارتباط با جامعه اسلام سخن مى‌رود همان است كه امروز تحت عنوان حقوق ملى شناخته مى‌شود و تقسيم دوم يعنى آنجا كه از روابط حكومت اسلامى با جوامع غير مسلمان سخن در ميان مى‌آيد همان است كه امروز حقوق بين المللى خوانده مى‌شود. ليكن در اين ميان مشكل ديگرى نيز هست، مشكل گروههائى از مسلمانان كه بر امام مى‌شورند و «باغى» مى‌شوند. پس احكام مربوط به باغيان را نيز در بابى جداگانه بايد مورد بحث قرار داد. و ما براى تسهيل آشنائى خوانندگان با اين تقسيمات نمودار آن را ترسيم مى‌كنيم تا موضع هريك از ابواب و مباحث كتاب در سازمان‌بندى حكومت اسلامى روشن گردد.

در اين تقسيم‌بندى بحث از سازمانها و نهادهاى حكومتى و بيان وظايف و اختيارات هر يك از امام و امير و وزير تا قاضى و محتسب تقريبا دو پنجم كتاب را شامل مى‌شود كه از ابتداى مقدمه تا پايان باب چهارم را فرا مى‌گيرد و پس از آن بيشترين صفحات به بحث از مسائل مالى اختصاص يافته كه سه باب پنجم و ششم و هفتم را مشتمل مى‌شود ليكن در نظر دقيقتر بايد قسمتى از مباحث مربوط به جزيه و غنيمت و خمس و غيره نيز كه جزو منابع مالى حكومت اسلامى تلقى مى‌شود در اين‌