دانشنامه امام مهدى بر پايه قرآن، حديث و تاريخ - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٩٠ - چگونگى مواجهه با روايات او

٢. در دوران قبل از انحراف، او محتاج آن بود كه به احتياط، سخن گويد و در محدوده شريعت با احتياط تمام، گام بردارد تا هيچ شبهه‌اى در وجاهت و صلاحيّت او پديد نيايد. سخن نجاشى كه او را صالح الروايه خوانده و سخن شيخ طوسى كه گفته است: روايات او در زمان استقامت، پذيرفته است، مى‌تواند ناظر بدين خصوصيت باشد.

٣. مى‌توان ادّعا كرد: احاديثى كه از احمد بن هلال در كتاب‌هاى شيعه نقل شده، مربوط به دوران قبل از انحراف اوست؛ زيرا:

الف. پس از صدور توقيعات چندگانه لعن و طرد او، راويان حديثى از او فاصله گرفته‌اند و بعيد است گزارشى از او در اين زمان نقل كنند.

ب. زندگى او پس از انحراف، بسيار كوتاه بوده (كمتر از دو سال) و در اين مدّت بسيار كم و با موقعيتى كه او داشته، بعيد است مورد مراجعه محدّثان و عالمان بوده باشد.

٤. وضعيت احمد بن هلال، به وضعيت رجالى شلمغانى شباهت دارد. حسين بن روح نوبختى، نايب خاصّ امام مهدى عليه السلام گزارش‌هاى قبل از دوران انحراف شلمغانى را مورد قبول دانسته است.[١]

٥. از احمد بن هلال، بيش از هفتاد حديث در كتب اربعه نقل شده است.[٢] نزديك به بيست حديث، در باره امامت و امام مهدى عليه السلام نيز به نقل از او در كتاب‌هاى ديگر وجود دارد كه در مجموعه حاضر، موجود است.

٦. بررسى مضمونى احاديث احمد بن هلال، نشانگر آن است كه نيمى از احاديث او، همگون با احاديث مشهور شيعى است. نيم ديگر از احاديث او نيز متونى مستبعد است و به متون غاليانه شباهت داشته يا محتاج تأويل است.

[١]. ر. ك: ج ٣ ص ٣٦٨ ح ٦٣٩.

[٢]. معجم رجال الحديث: ج ٣ ص ١٥٣.