دانشنامه امام مهدى بر پايه قرآن، حديث و تاريخ - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٦٧ - ٤٣ مهدى سودانى(م ١٢٥٩ - ١٣٠٢ ق)

مهدى سودانى در حال تشكيل دولت بود كه وبا گرفت و نهم رمضان ١٣٠٢ ق در شهر امّ درمان‌[١] در گذشت. مزار وى در امّ درمان تا به امروز زيارتگاه است.

قيام مهدى سودانى، در واقع، به نوعى قيام عليه غرب و تمدّن غربى هم تلّقى شده است؛ زيرا سال‌ها بود كه غربى‌ها آن نواحى را به اسم استعمار و آبادانى، تحت سلطه خود داشتند، گرچه اين تسلّط به اسم تسلّط مصر بر سودان بود. هدف مهدى دفع سلطه تركان بود و كسانى بود كه از قديم در مصر حكومت داشتند (گر چه ديگر ترك نبودند)، رسماً عليه عيسويان شعار نمى‌داد.

وى پيش از مرگ، عبد اللَّه تعايشى را به جانشينى خود منصوب كرد. عبد اللَّه در نبردى كه ميان او و سپاه مصرى انگليسى در ١٨٨٨ م رخ داد، كشته شد. جانشين بعدى او، على ود حلو بود كه دومين جانشين وى به حساب مى‌آمد.

گفته شده: مهدى سودانى از حضور يافتن خود نزد پيامبر صلى الله عليه و آله در حال بيدارى و گرفتن فرمان‌هايى از ايشان، ياد كرده است و همين طور از رسيدن به خدمت خضر نبى عليه السلام و برخى از مشايخ درگذشته و نيز عزرائيل. مهم‌ترين حكمى كه ادّعا شده از پيامبر صلى الله عليه و آله فرا گرفته، همين است كه اگر كسى مهدويت او را نپذيرد، كافر شده است.

متن يكى از نامه‌هايى كه وى براى قبايل فرستاده، چنان و چندان ادّعاى مهدويت و نشانه‌هاى آن را بيان مى‌كند كه جاى هيچ نوع ترديدى را در ادّعاى مهدويت توسّط وى رايج آن را باقى نمى‌گذارد.[٢]

سلطان مصر، اين قبيل مطالب او را براى علماى الأزهر فرستاد تا در باره وى حكم كنند. آنان نيز به صراحت، مهدويت او را رد كردند. يك اشكال وارد شده بر او، اين بود كه مهدى نبايد در سودان قيام كند؛ بلكه در مكّه ظهور مى‌كند.[٣]

[١]. شهرى است در استان خارطومِ سودان.

[٢]. المهديّة فى الإسلام: ص ٢٠٩- ٢١٠. نيز، ر. ك: المهديّة فى الإسلام: ص ٢١١- ٢٣٣.

[٣]. مهدى از صدر اسلام تا قرن سيزدهم: ص ٧٣- ٧٥.