دانشنامه امام مهدى بر پايه قرآن، حديث و تاريخ - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٢٩٠ - ٤٢ فراموشى در نام بردن از صاحب قربانى(ح ٦٩١/ ٣)

مورد اتّفاق در فقه است-، استناد شده است.[١]

٤٢. فراموشى در نام بردن از صاحب قربانى (ح ٦٩١/ ٣)

در وكالت قربانى در حج، اين فرض مطرح است كه اگر وكيل در نام بردن از صاحب قربانى خطا كند و نام ديگرى را ببرد، آيا اين قربانى درست است و از صاحب آن، كفايت مى‌كند؟ اين، پرسشى است كه على بن جعفر از برادر خود امام كاظم عليه السلام كرده و شيخ صدوق و شيخ طوسى، هر دو، آن را نقل كرده‌اند[٢] و امام عليه السلام آن را كافى شمرده و ملاك را همان قصد اوّليه و واقعىِ وكيل دانسته است.

فقهاى ما نيز با اين تحليل كه آنچه اصل است، همان نيّت است و لفظ، دخالتى ندارد و ذكر آن نيز لازم نيست، قربانى را كافى شمرده و حديث را دليل يا شاهد گرفته‌اند.[٣]

موضوع اين توقيع، هر چند فراموش كردن نام بردن از صاحب قربانى هنگام ذبح است، نه اشتباه در نام، امّا پيداست كه قصد واقعى وكيل، ملاك است و ذكر نام شخص، لازم نيست. از اين رو، اگر فراموش كند از او نام ببرد، چنان كه در پاسخ امام عليه السلام آمده، مانعى نيست. شيخ محمّدحسن نجفى نيز پس از ذكر حديثِ ياد شده و تأكيد بر اين كه نام، دخالت ندارد، نتيجه‌گيرى مى‌كند كه اگر فراموش هم كند، باز كافى است و همين توقيع را شاهد نقل گرفته است.[٤] برخى ديگر نيز به آن استناد كرده‌[٥] و برخى آن را شاهد لزوم قصد از طرف صاحب قربانى شمرده‌اند.[٦]

[١]. از جمله، الحدائق الناضرة: ج ٧ ص ١٤٦.

[٢]. كتاب من لا يحضره الفقيه: ج ٢ ص ٤٩٧؛ تهذيب الأحكام: ج ٥ ص ٢٢٢.

[٣]. از جمله، ر. ك: منتهى المطلب: ج ١١ ص ١٦٩، مجمع الفائده و البرهان: ج ٧ ص ٢٥٥، مهذّب الأحكام: ج ١٤ ص ٢٥١.

[٤]. جواهر الكلام: ج ١٩ ص ١٢٠.

[٥]. سداد العباد: ص ٣٥٧، مهذّب الأحكام: ج ١٤ ص ٢٥١.

[٦]. كتاب الحجّ، محقّق داماد: ج ٣ ص ١٥٩.