دانشنامه امام مهدى بر پايه قرآن، حديث و تاريخ - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ١٢٦ - خط توقيعها

افزون بر اين، چون بسيارى از توقيع‌ها در لا به لاى سطور همان نامه ارسال شده و يا زير و پشت آن، نگاشته مى‌شدند و نامه ارسالى از طريق سفيران خاصّ امام به ايشان مى‌رسيدند مى‌شد، گيرنده و درخواست كننده، به درستىِ آن اطمينان مى‌يافت. دليل ديگر بر اعتبار خطوط توقيع‌ها، گزارش شيخ طوسى به نقل از هبة اللَّه كاتب (زنده در ٤٠٠ ق)، نوه دخترى ابو جعفر محمّد بن عثمان عَمرى، سفير دوم امام زمان عليه السلام است:

كانَت توقيعات صاحِبِ الأَمرِ عليه السلام تَخرُجُ عَلى‌ يَدَى عُثمانِ بنِ سَعيدٍ وَ ابنِهِ أبى جَعفَرٍ مُحَمَّدِ بنِ عُثمانَ، إلى‌ شيعَتِهِ وَ خَواصِّ أبيهِ أبى مُحَمَّدٍ عليه السلام بِالأَمرِ وَ النَّهىِ وَ الأَجوِبَةِ عَمّا يَسأَلُ الشّيعَةُ عَنهُ إذَا احتاجَت إلَى السُّؤالِ فيهِ، بِالخَطِّ الَّذى كانَ يَخرُجُ فى حَياةِ الحَسَنِ عليه السلام.[١]

توقيع‌هاى صاحب الأمر عليه السلام كه در بر دارنده امر و نهى و پاسخ پرسش‌ها و درخواست‌هاى شيعيان بود، به دست عثمان بن سعيد و فرزندش ابو جعفر محمّد بن عثمان، به شيعيان صاحب الامر عليه السلام و خواصّ پدرش امام عسكرى عليه السلام مى‌رسيد. خطّ توقيع‌ها، همان خطّ توقيع‌هايى بود كه در روزگار حيات امام حسن عليه السلام بيرون مى‌آمد.

اين عبارت، خواه به معناى شباهت كامل خطّ امام عصر عليه السلام به خطّ پدرشان باشد و خواه به معناى اين كه هر دو خط، نوشته يك منشى خاص بوده است، اين اطمينان را مى‌آورد كه توقيع و پاسخ از سوى شخص ديگرى نوشته نشده و «دسّ» و «وضع» در آن راه ندارد.

گفتنى است با توجّه به وجود دست‌خطّ امام عسكرى عليه السلام در نامه‌هايى به صفّار

[١]. ر. ك: ج ٣ ص ٣٢٦ ح ٦١٢.