ايشان است، به پيروى از غزّالى كه اخلاق نبوّت را بيان كرده، ما اين مقدار از فضيلت امير المؤمنين عليه السّلام را نيز به صورت پيرايه و براى تبرّك نقل كرديم.

خوارزمى در مناقب«٩٠» خود از مجاهد از ابن عباس نقل كرده، مى‌گويد: رسول خدا صلى الله عليه و آله فرمود: «اگر درختان باغها، قلم و اقيانوسها، مركّب و جنّيان حسابرس و آدميان نويسنده باشند، نخواهند توانست فضايل علىّ بن ابى طالب عليه السّلام را بشمارند».

فصل‌

اما شمايل آن حضرت، در كشف الغمّه«٩١» آمده است كه خطيب ابو المؤيّد خوارزمى از ابو اسحاق نقل كرده، مى‌گويد: على عليه السّلام را با سر و ريش سفيد و شكم بزرگ و از جمله مردان ميان بالا ديدم. ابن منده نقل كرده است كه آن حضرت، بسيار گندمگون و داراى چشمان درشت و شكم برآمده بود و به كوتاهى اندام نزديكتر بود تا بلند بالايى، و سر و ريش سفيد بود.

محمّد بن حبيب بغدادى صاحب محبّر الكبير علاوه بر اين در صفات امير المؤمنين عليه السّلام مى‌گويد: گندمگون، خوش سيما و عضلات دست و پايش قوى بود.

آن حضرت به انزع البطين شهرت داشت، امّا از نظر صورت، مى‌گويند: رجل انزع بيّن النّزع (مرد اصلعى كه اصلع بودنش آشكار است) كسى كه موى سرش از دو طرف پيشانى ريخته باشد، جاى مو را نزعه و دو طرف پيشانى را نزعتان گويند، ولى در مورد زن، نزعاء نمى‌گويند بلكه زعراء (يعنى زن اصلع) مى‌گويند. بطين يعنى بر آمده شكم و امّا معناى انزع البطين يعنى نفسش را از كار بد بازداشته است. گفته مى‌شود: نزع الى أهله، ينزع نزاعا يعنى مشتاق و علاقمند به خانواده‌اش بود. و نزع عن الأمور نزوعا: از آن كارها خوددارى كرد يعنى نفسش را از ارتكاب شهوات بازداشت و از آنها دورى جست. و نزعت الى اجتناب السيّئات يعنى راه ارتكاب گناهان را بر نفسش بست، به كسب طاعات علاقمند شد و چون در پى آنها گشت آنها را به دست آورد و به فراهم آوردن خوبيها اشتياق پيدا كرد پس بدانها آراسته گرديد و از آن جهت كه صندوق سينه آن حضرت پر از علم و دانش بود، ملقّب به بطين شد. بخشى از آن را ظاهر و بعضى را

«٩٠» مناقب ، ص ١٨، كفايه گنجى شافعى ، ص ١٢٥.

«٩١» كشف الغمه ، ص ٨١.