معارف قرآن - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ٣٦٣ - كرامت انسان

امّا، گاهى هم ما مقام و منزلت انسان را به عنوان ارزش اخلاقى بررسى مى‌كنيم: وقتى مى‌گوييم اين انسان كاملتر است يا شرافت دارد منظور مفاهيمى است كه داراى ارزش اخلاقى‌ست.

با توجّه به اين مقدّمات؛ وقتى آيات قرآن را بررسى مى‌كنيم، مى‌بينيم بسيارى از اختلافات كه در آيات هست، به همين جا برمى‌گردد:

وقتى خدا مى‌فرمايد:

اسراء / ٧٠: «وَلَقَدْ كَرَّمْنا بَنِي آدَم».

در مقام مقايسه با ساير آفريده‌ها چيزهايى را ذكر مى‌فرمايد كه ارزش اخلاقى ندارد. يك سلسله نعمتها را بيان مى‌كند كه به انسان داده و به موجودات ديگر نداده است، در نتيجه، انسان داراى بهره‌ى وجودى بيشتر مى‌شود. و در دنبال آيه مى‌فرمايد:

اسراء / ٧٠: «وَحَمَلْناهُمْ فِي الْبَرِّ وَالْبَحْرِ وَرَزَقْناهُمْ مِنَ الطَّيِّبات».

كه اين دو جمله مى‌تواند تفسيرى براى آن كرامت باشد.

و در برخى از تفسيرها آمده است كه: منظور از تكريم انسان، مستوى القامه بودن اوست كه حيوانات ديگر چنين برترى را ندارند.

چنانكه از «وَحَمَلْناهُمْ فِي الْبَرِّ وَالْبَحْر» نيز همين برترى تكوينى بر مى‌آيد؛ در حاليكه حيوانات با نيروى خود بايد طىّ مسافت كنند ولى انسان از خود حيوانات هم براى اينكار مى‌تواند استفاده كند. روى همين مسأله در قرآن تكيه نيز شده است:

نحل / ٨: «وَالْخَيْلَ وَالْبِغالَ وَالْحَمِيرَ لِتَرْكَبُوها وَزِينَةً وَيَخْلُقُ ما لا تَعْلَمُون».

نحل / ٧: «وَتَحْمِلُ أَثْقالَكُمْ إِلى بَلَد لَمْ تَكُونُوا بالِغِيهِ إِلاّ بِشِقِّ الأَْنْفُسِ إِنَّ رَبَّكُمْ لَرَؤُفٌ رَحِيم».

منحصر به حيوانات نيز نيست، جمادات و كشتى را نيز در اختيار انسان قرار داده است كه در اختيار حيوان نيست. همينطور است جمله‌ى: «وَرَزَقْناهُمْ مِنَ الطَّيِّبات» كه علاوه براينكه نوع غذاى انسان از طيّبات است انسان مى‌تواند مواد غذايى را تركيب كند و انواع غذاهاى لذيذ ترتيب دهد برخلاف حيوانات كه غذاى ساده‌اى از موجودات طبيعى دارند. و سرانجام مى‌فرمايد: «وَفَضَّلْناهُمْ عَلى كَثِير مِمَّنْ خَلَقْنا تَفْضِيلا»: انسان را بر بسيارى از مخلوقات، برترى داديم كه ظاهراً اين برترى هم تكوينى ست.