معارف قرآن - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ١٤١ - وسعت قدرت و مشيت الهى

«آيا خدا مى‌تواند كار محالى را اراده كند و انجام دهد؟ اگر مى‌تواند تحقق محال لازم مى‌آيد و اگر نمى‌تواند با محدوديت قدرت الهى ملازم است؛ در صورتى كه مى‌دانيم:

بقره / ٢٠، ١٠٦، ١٠٩، ١٤٨، ٢٥٩: «اِنَّ اللهَ عَلى كُلِّ شَيْىء قَديرٌ».

و همينطور سئوال ديگر مطرح مى‌شود كه:

* «آيا خدا كار قبيح هم انجام مى‌دهد يا نه؟ اگر كارهايى كه خدا انجام مى‌دهد بايد حَسَن باشد؛ محدوديت در قدرت و اراده‌ى خدا ايجاد مى‌كند و با آياتى كه دلالت بر وسعت قدرت و مشيت الهى دارد سازگار نيست».

حال ابتداءً به آيات وسعت قدرت و نفوذ مشيت الهى، اشاره مى‌كنيم و سپس به بحث درباره‌ى اين آيات و مفاد آنها و اشكالات مطرح شده مى‌پردازيم.

چندين آيه داريم به اين مضمون كه:

آل عمران / ٤٠ و ابراهيم / ٢٧: «يَفْعَلُ اللهُ ما يَشاْءُ».

هر كارى بخواهد انجام مى‌دهد منجمله:

حج / ١٨: «اَلَمْ تَرَ اَنَّ اللهَ يَسْجُدُ لَهُ... اِنَّ اللهَ يَفْعَلُ ما يَشاءُ».

و نظير آن:

بقره / ٢٥٣ و هود / ١٠٧ و بروج / ١٦: «يَفْعَلُ ما يُريدُ».

حج / ١٤: «اِنَّ اللهَ يُدْخِلُ الَّذينَ امَنُوا وَ عَمِلُوا الصّالِحاتِ جَنّات... اِنَّ اللهَ يَفْعَلُ ما يُريدُ».

[بين مفهوم مشيّت و مفهوم اراده، اندك فرقى هست و آن اينكه مشيت قبل از اراده است، مشيت خواست باطنى است و اراده، موقع عمل در انسان تحقق مى‌يابد، در مورد خدا هم مرحله‌ى قبل از فعل، مرحله‌ى مشيت و مرحله‌ى وقوع، مرحله‌ى اراده است (البته گفته شد اين مفاهيم همه انتزاعى است نه اينكه خدا در ذاتش مشيتى و بعد اراده‌اى تحقق پيدا مى‌كند يا خارج از ذات چيزى بنام مشيت و اراده وجود دارد، اينها را عقل انتزاع مى‌كند، عقل ملاحظه مى‌كند كه اين كار صادر از خدا بر خلاف رضاى او نيست و مى‌گويد موافق مشيت اوست، و در مقام عمل مجبور نيست، پس طبق اراده‌ى الهى است) بهرحال بحسب مفهوم چنين تفاوتى دارند.]

يكدسته از آيات داريم كه مى‌فرمايد همه چيز به دست اوست و خدا هر كارى بخواهد انجام مى‌دهد:

آل عمران / ٧٣: «قُلْ اِنَّ الْفَضْلَ بِيَدِ اللهِ يُؤْتيهِ مَنْ يَشاءُ».