بارى، اجمالاً از آيات درمى‌يابيم كه در قيامت، نظام موجود برهم مى‌خورد، ماه و خورشيد به هم مى‌پيوندند و بدينصورت كه هستند باقى نمى‌مانند، گُسترَه‌ى زمينِ ناهموار ما، به صورتِ بيابانى يكدست و هموار و بسيار صاف درمى‌آيد:

طه / ١٠٦و١٠٧: «فَيَذَرُها قاعاً صَفْصَفاً لا تَرى فِيها عِوَجاً وَلا أَمْتا».

كوهها چون پشم زده مى‌شوند و ستارگان مى‌پراكنند؛ تمام نورها از منابع نورى موجود از بين مى‌رود. و زمين به نور خداوند روشن است و آسمانها و زمين در مشت خداست؛ نخست انفجارى و زلزله‌اى واقع مى‌شود، آسمانها مى‌شكافند، درياها از جاى مى‌جنبند و در همه زمين روانه مى‌گردند و دل زمين زيرورو مى‌شود و زمين بارهاى دل خويش را بيرون مى‌افكند و...

بعد چه خواهد شد؟ هيچ نمى‌دانيم و نمى‌فهميم؛ تنها مى‌دانيم كه جهان كاملترى تحقّق خواهد يافت. جهانى كه بهشت آن فراگيرتر از همه‌ى آسمانها و زمين است:

آل عمران / ١٣٣: «...جَنَّة عَرْضُهَا السَّماواتُ وَالأَْرْضُ أُعِدَّتْ لِلْمُتَّقِين».

بهشتى كه پهناى آن، آسمانها و زمين است؛ براى پرهيزگاران آماده شده است.

نمى‌فرمايد بهشت به وسعت كرات آسمانى ست؛ بلكه گستره‌ى آن؛ به وسعت همه‌ى آسمانها و زمين است بسا موضوع ازاين بالاتر است ولى ما نمى‌فهميم؛ در حدّ فهم ما همين قدر است؛ به نصّ قرآن به هر مؤمن در بهشت تا آنجا كه اراده‌ى او گنجايش آنرا دارد و نهايت تصوّر اوست، نعمت مى‌دهند:

ق / ٣٥: «لَهُمْ ما يَشاؤُنَ فِيها وَلَدَيْنا مَزِيد».

آنچه بخواهند، مال آنهاست و ما بيشتر داريم.

اجمالاً: آن عالم، مظهر قدرت خداست چه در گستره‌ى نعمات به صالحان و چه در وسعت و عمق عذاب به طالحان و بقول حافظ: «طالح و صالح متاع خويش نمودند» اينكه با خداست كه به قدرت بى پايان، پاداش و كيفر دهد.

تعابير عجيبى چه در قرآن و چه در روايات هست كه از آنها برمى‌آيد كه حساب گر عالم با اين عالم به هيچوجه قابل مقايسه نيست.

در روايات بسيار آمده است كه اگر قطره‌اى از «حميم دوزخ» به اين جهان درافتد همه‌ى