معارف قرآن - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ٤٧٠ - توضيحات
به عبارت ديگر: اوّلين دليل بر ضرورت معاد، دليل تعبدّى ست. اگر دانستيم قرآن كلام خداست و او خود مىگويد اين كار را مىكنم؛ حجّت بر مردم تمام است.
و مىدانيم كه قرآن، در اين زمينه، بسيار فرموده است. به عنوان نمونه، چند دسته را كه در آنها تأكيد بيشترى ست، انتخاب مىكنيم؛ و گرنه در قرآن حدود دو هزار آيه وجود دارد كه هر يك به نوعى دلالت بر وقوع قيامت مىكند يا با دلالت مطابقه يا تضمّن يا استلزام.
در يكدسته، با تأكيد بسيار مىفرمايد: واقع مىشود و به پيامبر دستور سوگند خوردن مىدهد:
يونس / ٥٣: «وَيَسْتَنْبِئُونَكَ أَحَقٌّ هُوَ قُلْ إِي وَرَبِّي إِنَّهُ لَحَقٌّ وَما أَنْتُمْ بِمُعْجِزِين».
از تو مىپرسند: قيامت واقع مىشود؟ بگو آرى به خدا قسم، راست است و واقع مىشود و شما نمىتوانيد (خدا را) عاجز كنيد (و او را از وقوع آن باز داريد).
سبأ / ٣: «وَقالَ الَّذِينَ كَفَرُوا لا تَأْتِينَا السّاعَةُ قُلْ بَلى وَرَبِّي لَتَأْتِيَنَّكُمْ عالِمِ الْغَيْبِ لا يَعْزُبُ عَنْهُ مِثْقالُ ذَرَّة فِي السَّماواتِ وَلا فِي الأَْرْضِ وَلا أَصْغَرُ مِنْ ذلِكَ وَلا أَكْبَرُ إِلاّ فِي كِتاب مُبِين».
كافران گفتند قيامت به سراغ ما نخواهد آمد؛ (در پاسخ) بگو، به خدا قسم به سراغتان مىآيد. او دانندهى غيب است و از او ذرّهاى در آسمانها و زمين پوشيده نيست و نه حتّى كوچكتر از ذرّه و نه بزرگتر از آن يافته مىشود كه در كتاب روشن (ما) نباشد.
جواب را با قسم و لام و نون تأكيد ثقيله تأكيد مىكند. يعنى انواع ادوات تأكيد را بكار برده است تا بگويد كه حتماً قيامت بر پا خواهد شد. و در ذيل آيه، گويى براى رفع اين شبهه كه او چه مىداند كه هر بدن از آنِ كدام روح است؛ به اصطلاح دفع دخل مقدّر كرده و فرموده است: او از همه چيز حتّى اگر كوچكتر از ذرّهاى باشد در همهى آسمانها و زمين، آگاهست و نه تنها ذات او به اين همه علم دارد بلكه همه چيز، همهى اين معلومات نسبت به اشياء عالم، در كتابى نيز منعكس است و اگر مثلاً فرشتگان هم به اين كتاب اشراف يابند؛ آن معلومات را خواهند دانست.
تغابن / ٧: «زَعَمَ الَّذِينَ كَفَرُوا أَنْ لَنْ يُبْعَثُوا قُلْ بَلى وَرَبِّي لَتُبْعَثُنَّ ثُمَّ لَتُنَبَّؤُنَّ بِما عَمِلْتُمْ وَذلِكَ عَلَى اللهِ يَسِير».
كافران پنداشتهاند كه برانگيخته نخواهند شد؛ بگو به خدا قسم حتماً برانگيخته خواهيد شد و هر يكتان از كردارتان يقيناً آگاه خواهيد شد و اين بر خداوند آسان است.
نحل / ٣٨: «وَأَقْسَمُوا بِاللهِ جَهْدَ أَيْمانِهِمْ لا يَبْعَثُ اللهُ مَنْ يَمُوتُ بَلى وَعْداً عَلَيْهِ حَقًّا».
به خداوند سوگند شديد مىخورند كه خدا مرده را زنده نمىكند، امّا چرا، اين وعدهاى راست اوست.
در آيات قبل، تنها نقل قول كافران بود و در اينجا از كسانى سخن مىگويد كه سوگندهاى