معارف قرآن - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ٣٣٩ - آفرينش آدم
انسانهاى ديگرى هم بودهاند يا نه، چيزىاست كه قرآن چيزى نفرموده و ما هم از پيش خود نفياً يا اثباتاً چيزى نمىتوانيم بگوييم.
و امّا در مورد «اصطفاء» كه دلالت دارد بر گزينش از ميان همگنان...
نخست سؤال مىكنيم كه آيا گويندهى اين ايراد، اصطفاء را حقيقى مىداند يا تشريفى و اعتبارى؟ يعنى منظور قرآن آيا اينست كه تكويناً آدم را برگزيديم يا اينكه مقامى به او داديم و با آن، او را برانسانهاى ديگر برگزيديم؟ گوئى گوينده تصوّر كرده است كه منظور از «اصطفاء» عُصارهگيرى ست، اگر اينطور توهّم كرده است بايد گفت قرآن چنين نمىفرمايد؛ آيه مىگويد: «انّ الله اصطفى...على العالمين» نه «مِنَ العالمين» اصطفاء هنگامى كه با «عَلى» متعدّدى مىشود، يعنى برترى دادن، مفاد آيه جز اين نيست كه ما اينان را بر ساير مردم برترى داديم؛ پس مسألهى عصارهگيرى و گزينش تكوينى از ميان همگنان در بين نيست.
اكنون مىپرسيم آيا هنگامى كه خدا بخواهد انسانى را بر انسانهاى ديگر برترى دهد آيا بايد حتماً انسانهاى ديگرى قبل و يا همزمان وى، وجود داشته باشند؟ خدايى كه محيط بر همهى زمانها و مكانهاست مىتواند گفت كه انسانى را بر همهى انسانهايى كه از پس او مىآيند، ترجيح دادم. دربارهى پيامبر اكرم(صلى الله عليه وآله) مىتواند بفرمايد كه او را بر همهى آنهايى كه روى زمين بوجود آيند، برترى دادم.
اگر هم تنزّل كنيم و بپذيريم كه لازم است در عصر حضرت آدم، انسانهايى ديگر نيز باشند؛ مىتوانند فرزندانِ خود او بوده باشند.
و امّا در مورد تساوى بين معطوفها در يك يا چند عطف و اينك گفتهاند چون در آيه آدم با نوح و ابراهيم، همراه آمده، و آنها در زمان خود از ميان انسانهاى موجود، برگزيده شدهاند؛ پس آدم نيز بايد از ميان انسانهاى ديگر همعصر خود برگزيده شده باشد. بايد بگوييم:
اوّلاً اين عطف، هيچ دلالتى بر اين مسأله ندارد زيرا اگر يك جهت مشترك بين چند نفر وجود داشته باشد، به معناى اشتراك در همهى خصوصيّات نيست. و ثانياً در مورد نوح و ابراهيم و ديگران هم ممكن است برترى بر آيندگان نيز منظور باشد و اگر فرضاً در زمان آنها هم انسانهايى نبود، آيا اشكالى داشت كه خداوند بفرمايد آنان را بر تمام جهانيان برترى داديم؟
پس آيه دلالتى ندارد براينكه آدم از نسل انسانهاى ديگر به وجود آمده است برعكس، آياتى وجود دارد كه مىفرمايد همهى انسانهاى مخاطب قرآن بالفعل و بالقوّه، از نسل حضرت آدم و همسر اويند: بهترين نمونه آيهى زير ميباشد.