معارف قرآن - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ٣٢٩ - آب

دسته‌اى از آيات، مادّه‌اى نخستين را، گِل مى‌گويد:

انعام / ٢: «هُوَ الَّذِي خَلَقَكُمْ مِنْ طِين».

اوست آنكه شمايان را از گِل آفريد.

سجده / ٧: «وَبَدَأَ خَلْقَ الإِْنْسانِ مِنْ طِين».

آفرينش انسان را از گِل آغازيد.

صافات / ١١: «إِنّا خَلَقْناهُمْ مِنْ طِين لازِب».

ما آنان را از گِل چسبناك آفريديم.

اعراف / ١٢: «خَلَقْتَنِي مِنْ نار وَخَلَقْتَهُ مِنْ طِين[١]».

مرا از آتش و او را از گِل آفريدى.

اسراء / ٦١: «قالَ أَأَسْجُدُ لِمَنْ خَلَقْتَ طِينا».

آيا بر آنكه او را از گل آفريدى سجده بگزارم؟

آب

فرقان / ٥٤: «وَهُوَ الَّذِي خَلَقَ مِنَ الْماءِ بَشَراً فَجَعَلَهُ نَسَباً وَصِهْرا».

پيشتر نيز اشاره كرديم كه اين آب، قابل دو تعبير است:

١ ـ آب به اصطلاح عرفى: در اين صورت جزء آياتى است كه موجودات زنده را از آب مى‌داند:

نور / ٤٥: «وَاللهُ خَلَقَ كُلَّ دَابَّة مِنْ ماء».

انبياء / ٣٠: «وَجَعَلْنا مِنَ الْماءِ كُلَّ شَيْء حَي».

٢ ـ نطفه

و احتمال قوى‌تر هم همين است كه مبدأ نزديكتر يعنى نطفه منظور است و گواه، آياتى ست كه نطفه به «ماء مهين» و يا «ماء دافق» تعبير كرده است:

مرسلات / ٤٠: «أَلَمْ نَخْلُقْكُمْ مِنْ ماء مَهِين».

سجده / ٨: «ثُمَّ جَعَلَ نَسْلَهُ مِنْ سُلالَة مِنْ ماء مَهِين».

الطّلاِق / ٦ـ٥: «فَلْيَنْظُرِ الإِْنْسانُ مِمَّ خُلِق،خُلِقَ مِنْ ماء دافِق».

پس اطلاق «ماء» بر نطفه، در قرآن، ناآشنا نيست؛ و بعيد بنظر نخواهد آمد اگر منظور از «ماء» در آيه‌ى «وَ جعل مِنَ‌الماء بشرا»؛ نطفه باشد.