معارف قرآن - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ١٧٣ - * هدف چيست؟

ابراهيم / ٨: «اِنْ تَكْفُرُوا اَنْتُمْ وَ مَنْ فِى الاَْرْضِ جَميعاً اللهَ لَغَنىٌّ حَميدٌ».

اگر تمام جهان با دين خدا مخالفت كنند سر سوزنى گرد بر دامن كبريائيش ننشيند، ضرر به خودشان مى‌زنند، پس خدا نيازى ندارد و كارهايى هم كه انجام مى‌دهد براى نفع خود نيست.

نفع مردم چطور؟ آن چگونه است؟ مى‌شود گفت هدف نهايى است؟

اوّلاً اين درباره‌ى افعال غير از اصل آفرينش مطرح مى‌شود، تا انسانى نباشد نفعى برايش مطرح نيست، به علاوه جاى اين سؤال هست كه خدا چه انگيزه‌اى دارد كه به مخلوقاتش نفع برساند؟ تا برسد به اينجا كه بگوئيم ذاتى خداست، خدايى خدا چنين اقتضائى دارد «اَلذّاتِىُّ لا يُعَلِّلُ» ديگر اينجا جاى سؤال نمى‌ماند.

پس منافات ندارد كه بگوييم غرض بعضى از افعال الهى نفع رساندن به بعضى مخلوقات است ولى باز هدف متوسط خواهد بود، هدف نهايى ذات اوست پس بين اعتبار عقلى (مؤيّد به نقل) با اين آيات هيچ تنافى و تناقضى نيست.

* هدف چيست؟

فهميديم كه خداوند هدف متناسب با ذاتش دارد. اكنون ببينيم اين هدف چيست؟ در اين زمينه آيات فراوان داريم:

درباره‌ى آفرينش جهان و تدبير جهان به طور كلى آيه‌اى داريم كه مى‌فرمايد هدف آفرينش جهان اين است كه شما انسانها آزمايش شويد:

هود / ٧: «وَ هُوَ الَّذى خَلَقَ السَّمواتِ وَ الاَْرْضَ فى سِتَّةِ اَيّام وَ كانَ عَرْشُهُ عَلَى الْماءِ لِيَبْلُوَكُمْ اَيُّكُمْ اَحْسَنُ عَمَلا وَ...».

اوست كه خلق كرد آسمان و زمين را در شش روز در حاليكه مقرّ فرماندهى او بر آب بود تا شما را بيازمايد...

البتّه درباره‌ى اين آيه بحثهاى زيادى شده است كه با هدف ما ارتباط زيادى ندارد، اينكه خلقت آسمان و زمين در ٦ روز بوده يعنى چه؟ كه اينرا در جهان‌شناسى مطرح مى‌كنيم (و جواب قاطع هم نداريم)، «وَ كانَ عَرْشُهُ عَلَى الْماءِ» اين از متشابهات قرآن است. عرش خدا يعنى چه و استقرار عرش على الماء يعنى چه؟ شايد بتوانيم بگوييم اشاره است به اينكه ماده‌ى اصلى جهان در مرحله‌اى مايع بوده كما اينكه در مرحله‌اى به صورت گاز بوده «وَ هِىَ دُخانٌ» و فرمانهاى خدا روى آب پياده مى‌شده (در جهان‌شناسى مطرح مى‌شود).