آنچه كه محل استشهاد ماست جمله «لِيَبْلُوَكُمْ» است كه فى الجمله خالى از خفاء نيست. مى‌فرمايد آسمان و زمين را آفريد تا شما را بيازمايد، ما كه هنوز نبوديم؟ چگونه هدف آفرينش آسمان و زمين امتحان ما انسانهاست؟

توضيح: در مقدمه‌ى بحث نكته‌اى گفتيم و آن اينكه: در كارهاى انسان گاهى يك هدف اصلى وجود دارد كه اراده متوجه آن مى‌شود، بعد مى‌بينيم آن هدف مقدّماتى دارد كه آنها يا به خاطر نقص ماست يا بخاطر اينست كه ذات فعل طورى است كه بدون اين مقدّمه تحقق پيدا نمى‌كند، مرتبه‌ى وجودش اينطور است كه در اينجا هم حتّى اگر خدا بخواهد ايجاد كند از همين راه ايجاد مى‌كند، شرط فعل است نه فاعل.

در افعال الهى هم چنين چيزى معقول است البته نه بخاطر نياز خدا به مقدمات بلكه بدين خاطر كه مرتبه وجودى فعل متأخّر از آن مقدمات است، خود فعل مشروط به آن مقدمات است، خدا اراده‌اش تعلّق گرفته بر اينكه انسانى مختار بيافريند، اين مقتضاى حكمت الهى است، چنين موجودى بايد مادّى باشد. اين اختيار كه در انسان لازم است و موجب تكامل او مى‌شود حتماً بايد در عالم مادّه باشد، پس بايد جهان مادّى وجود داشته باشد، پس جهان مادّى مقدّمه‌اى است براى آفرينش انسان. انسان بايد براى انتخابش سر دوراهى قرار بگيرد و الاّ به كمالى كه بايد از راه انتخاب برسد نمى‌رسد. پس صحيح است كه بگوييم خلقت جهان مقدّمه‌اى است براى خلقت انسان و انسان را آفريديم تا سر دوراهى قرار بگيرد و امتحان پس بدهد پس نتيجه اين مى‌شود كه آفرينش جهان براى آزمايش انسان بوده است. البته خود آزمايش هم مقدّمه‌ى هدف ديگرى است، امّا اينجا تعليم و تربيت الهى و تدبير الهى (در موقع نزول اين آيه) توجّه داشته است به اين كه به انسان بفهماند كه سراسر زندگى در اين جهان براى آزمايش است و تكيه روى اين موضوع بوده لذا مى‌فرمايد: اين جهان را آفريديم براى آزمايش تو، نه تنها خودت را براى آزمايش آفريديم بلكه اصلا خلقت عالم براى آزمايش تو بود و آنوقت انتظار دارى آزمايش نشوى؟!!

عنكبوت / ٣: «وَ لَقَدْ فَتَّنَا الَّذينَ مِنْ قَبْلِهِمْ...».

اصلاً براى آزمايش آفريديم، مگر مى‌شود دست از هدفمان برداريم؟

در جايى ديگر ممكن است هدفى ديگر را بگويد مثلا:

ذاريات / ٥٦: «وَ ما خَلَقْتَ الْجِنَّ وَ الاِْنْسَ اِلاّ لِيَعْبُدُونِ».

يا جايى ديگر مى‌فرمايد: